Отбасы және балалар
Ата-анаға алимент: балалар қарттарды күтіп-бағуға қашан міндетті
Ата-анаға алимент — бұл еңбекке қабілетті кәмелетке толған балалардың еңбекке қабілетсіз және материалдық көмекке мұқтаж әкесі мен шешесін күтіп-бағу міндеті. Мұндай құқық қандай жағдайларда туындайтынын, сот соманы қалай анықтайтынын және ұл немесе қыз қашан төлемдерден босатылатынын талдаймыз.
Бұл мәселемен екі жақ та жүгінеді: зейнетақысы мен күтімі жетпейтін қарт ата-ана және асырау өндіріп алу туралы талап арыз алған ересек ұл немесе қыз. Екі жағдайда да бірінші қадам — міндеттің қандай шарттарда туындайтынын және оның қалай есептелетінін түсіну. Туыстықтың өзі төлемдерді туындатпайды, бірақ олардан «әдепкі бойынша» бас тарту заңда қарастырылмаған.
Төменде — зейнеткер мен мүгедектігі бар ата-анаға асырау қалай өндіріп алынатыны, сот соманы айқындау кезінде нені ескереді, қандай құжаттар қажет және қандай қателіктер іске кедергі келтіреді. Бөлек — алимент төлеу туралы келісім, міндеттен босату және ата-ана құқығынан айырудың салдарлары.
Балаларда ата-ананы асырау міндеті қашан туындайды
Балалардың ата-ананы асырау міндеті Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы кодексте бекітілген. Ата-анаға алимент өндіру үшін үш шарт бар: ата-ана еңбекке қабілетсіз, көмекке мұқтаж, ал кәмелетке толған бала оны көрсетуге қабілетті. Кемінде біреуі болмаса — сот талап арызды қанағаттандырудан бас тартады.
Ата-ананың еңбекке қабілетсіздігі құжаттармен расталады — жасы, мүгедектігі, денсаулық жағдайы туралы. Жастың өзі немесе мүгедектік тобы төлемдерге құқық туғызбайды: сот ата-ананың өмір сүруге жеткілікті қаражатынан айырылған-айырылмағанын тексереді.
Мұқтаждық өмірлік қажетті шығыстарға кірістер мен мүліктің жетіспеуін білдіреді. Сот зейнетақыны, өзге түсімдерді, отбасы құрамын, денсаулық пен емделу құнын ескеріп, мұны әр баланың жағдайымен салыстырады. Зейнетақының өзі мұқтаждықты жоққа шығармайды — оның нақты шығыстарға қатысты мөлшері маңызды.
Жағдайды алдын ала тексеруге чек-парақ көмектеседі: егер кемінде бір тармақ орындалмаса, талап арыз қанағаттандырылмай қалу қаупі бар.
- Еңбекке қабілетсіздік: жасы, мүгедектігі немесе денсаулық жағдайы туралы құжаттармен расталған
- Мұқтаждық: ата-ананың кірістері мен мүлігі қажетті шығыстарға жетпейді
- Ата-ананың адалдығы: ол балаларды тәрбиелеуден жалтармаған және ата-ана құқығынан айырылмаған
- Баланың төлем қабілеттілігі: кәмелетке толған бала еңбекке қабілетті және материалдық көмек көрсетуге қабілетті
Балалардан қарт ата-ананы асырауға алимент — зейнетақыға автоматты үстеме емес, барлық төрт мән-жайды жиынтықта бағалаудың нәтижесі. Bonafacto заңгерлері алғашқы консультацияда құжаттарды талдап, қай шарттардың расталғанын, қайсысын сотта дәлелдеуге тура келетінін көрсетеді.
Әкеге және анаға алимент: тәсілдерде айырмашылық жоқ
Неке және отбасы туралы кодекске сәйкес балалар еңбекке қабілетсіз, мұқтаж ата-аналарын асырауға міндетті. Ата-ананың жынысы маңызды емес: әкеге алимент анаға алимент сияқты ережелермен өндіріледі. Негіз біреу — еңбекке қабілетсіздік пен мұқтаждық, ал жынысы немесе балалардың біреуімен бірге тұруы емес.
Еңбекке қабілетсіздік зейнеткерлік жас немесе мүгедектік туралы құжаттармен расталады. Мұқтаждық — лайықты асырау үшін өз табыстары мен мүлкінің жеткіліксіздігі. Екі шарт та дәлелдемелер бойынша бір мезгілде тексеріледі.
Міндетті барлық еңбекке қабілетті кәмелетке толған балалар көтереді. Сот тараптардың материалдық және отбасылық жағдайын: табыстарын, асырауындағыларын, денсаулығын ескереді. Ата-аналарын асырауға арналған алимент мөлшерін сот төлем жасау кезіндегі айлық есептік көрсеткішке еселік қатынаста айқындайды (ҚР НОК 145-бабының 3-тармағы).
Балалар ата-ана құқықтарынан айырылған ата-аналарына алимент төлеуден босатылады, ал егер ата-ана бұрын ата-ана міндеттерін орындаудан жалтарған болса, сот балаларды асырау міндетінен босатуы мүмкін (ҚР НОК 145-бабының 5-тармағы), сондықтан оның өткендегі мінез-құлқы да тексеріледі. Егде жастағы ата-аналарға алимент үшін сот екі тараптың да құжаттарына — табыс туралы анықтамаларға да, ата-ананың өз міндеттерін қалай орындағанын растайтын құжаттарға да назар аударады.
- Туыстық дәрежесі: ұл мен қыз бірдей жауап береді.
- Еңбекке қабілетсіздік: ата-ананың жасы немесе мүгедектігі.
- Мұқтаждық: табыстар мен мүлік асырауға жеткіліксіз.
- Баланың мәртебесі: өтініш беру кезіндегі еңбекке қабілеттілігі мен кәмелетке толуы.
- Ата-ананың өткені: ата-ана құқықтарынан айырылған немесе ата-ана міндеттерінен жалтарған кезде босату.
- Тараптар теңдігі: сот екеуінің де отбасылық және материалдық жағдайын бағалайды.
| Мән-жай | Әке | Ана | Бала |
|---|---|---|---|
| Еңбекке қабілетсіздік | ескеріледі | ескеріледі | талап етілмейді |
| Мұқтаждық | ескеріледі | ескеріледі | талап етілмейді |
| Табыстар мен мүлік | бағаланады | бағаланады | бағаланады |
| Асырауындағылар | ескеріледі | ескеріледі | ескеріледі |
| Ата-ананың өткендегі мінез-құлқы | тексеріледі | тексеріледі | босатуға негіз |
Көрсеткіштер әке үшін де, ана үшін де бірдей; айырмашылық тек нақты іс бойынша дәлелдемелерде.
Зейнеткерге және қарт ата-анаға алимент
Зейнеткерлік жас өздігінен балалардан асырау құқығын бермейді: кәмелетке толған балалардың ата-анасын асырау міндеті ата-ананың еңбекке қабілетсіздігі мен оның мұқтаждығы бір мезгілде болған кезде туындайды.
Еңбекке қабілетсіздік құжаттармен — жас, мүгедектік, денсаулық жағдайы туралы құжаттармен расталады, ал оларды сот іс материалдары бойынша бағалайды. Бұл ретте зейнетақы — сот есепке алатын табыс көздерінің бірі ғана.
Мұқтаждық ата-ананың зейнетақысы, жәрдемақылары және өзге де түсімдері өмірлік қажетті деңгейді ұстап тұруға жеткіліксіз екенін білдіреді. Сот ата-ананың мүліктік жағдайын және әр баланың материалдық жағдайын жеке-жеке бағалайды, бірнеше бала болған кезде әрқайсысының қатысу мөлшерін айқындай алады. Осыдан практикалық тұжырым шығады: екі тараптың да табыстары мен шығыстары туралы құжаттарды дайындаңыз — сома соларға байланысты.
Сот зейнеткер ата-анаға алиментті автоматты түрде тағайындамайды — алдымен екі шартты да тексереді: еңбекке қабілетсіздік пен мұқтаждық. Сот мұндай мәселені шешкен кезде нені ескереді:
- Жас: зейнеткерлік жасқа толу өздігінен негіз болып табылмайды;
- Денсаулық: денсаулық жағдайы мен мүгедектік құжаттармен расталады;
- Табыстар: мұқтаждық ата-ананың өз түсімдерінің жеткіліксіздігін білдіреді;
- Отбасылық жағдай: сот әр баланың материалдық және отбасылық жағдайын ескереді;
- Өндіріп алу нысаны: сома айлық есептік көрсеткішке еселік қатынаста (ҚР НК-нің 145-бабының 3-тармағы);
- Мөлшері: сот барлық мән-жайларды ескере отырып айқындайды.
Мүгедектігі бар ата-анаға алимент
Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы кодекстің 145-бабы бойынша негізгі өлшем — ата-ананың еңбекке қабілетсіздігі және оның материалдық көмекке мұқтаждығы. Мүгедектік медициналық-әлеуметтік сараптама қорытындысымен расталады. Бірақ мүгедектіктің өзі жеткіліксіз: ата-аналарға алимент өндіріп алу кезінде сот ата-ананың мұқтаждығын жеке зерттейді.
Құжаттар бойынша нақты нені тексереді: медициналық-әлеуметтік сараптама қорытындысы, табыстар мен төлемдер туралы мәліметтер, емдеу мен күтімге жұмсалатын шығыстардың құрамы. Мұқтаждық — бағалау санаты, оны мәртебемен емес, қажеттіліктер мен ата-ананың өзі алатын нәрсенің арасындағы алшақтықпен растайды.
Мұқтаждықсыз зейнеткерлік жас өндіріп алуға негіз болмайды: заң ата-ананың бір мезгілде еңбекке қабілетсіздігін және мұқтаждығын талап етеді (ҚР НЕОК 145-бабы 1-тармағы) — сонда ғана соманы қалай анықтау мәселесі туындайды. Мөлшер екі тараптың материалдық және отбасылық жағдайына байланысты, сот оны мұқтаждық дәлелдерімен бірге бағалайды.
Ата-анаға алимент мөлшері: сот соманы қалай анықтайды
Ата-анаға алимент бойынша табыстан тұрақты үлес қолданылмайды: табыс үлесі туралы ереже кәмелетке толмаған балаларды асырау үшін белгіленген. Төлемдер тұрақты ақша сомасында өндіріп алынады: сот оны төлеу кезіндегі айлық есептік көрсеткішке еселік қатынаста ата-ана мен балалардың материалдық және отбасылық жағдайына қарай анықтайды (ҚР НК-нің 145-бабы 3-тармағы). Мұндай тәсіл ата-анаға іс жүзінде қанша қажет екенін және баланың қандай мүмкіндіктері бар екенін ескеруге мүмкіндік береді.
Ата-ананы асырауға арналған алимент мөлшерін сот жеке-дара белгілейді — заң табыстан бірыңғай пайызды көздемейді. Тұрақты сома алушының қажеттіліктеріне байланыстырылады және айлық есептік көрсеткішке пропорционалды индекстеу есебінен сатып алу қабілетін сақтайды (ҚР НК-нің 173-бабы). Бұдан практикалық салдар шығады: талап арызда жауапкердің жалақы мөлшеріне сілтеме жасағаннан гөрі мұқтаждық пен шығыстарды негіздеу маңыздырақ.
- ата-ананың материалдық жағдайы: табыстары, мүлкінің болуы, көмекке мұқтаждығы;
- ата-ананың отбасылық жағдайы: басқа балаларының, жұбайының, өзге де міндетті тұлғалардың болуы;
- әр баланың материалдық және отбасылық жағдайы: жалақысы, асырауындағылар, кредиттік міндеттемелері;
- ата-ананың денсаулық жағдайы және бөгде адамның күтімі немесе емделу қажеттігі;
- ата-ананы асырауға міндетті басқа да еңбекке қабілетті кәмелетке толған балаларының болуы;
- алименттің тұрақты сомада индекстеу есебінен сатып алу қабілетін сақтауы.
Bonafacto заңгерлері талап арызды дайындау кезеңінде екі тараптың да табыстары мен шығыстары туралы құжаттарды жинайды — мұндай деректерсіз сотқа соманы шығаратын негіз болмайды.
Сот туыстық фактісінің өзіне емес, ата-ананың мұқтаждығы мен әр баланың материалдық жағдайына қарайды — осы екі шартсыз талап арызды қанағаттандыру мүмкін емес. Анна Кульжемиева
Ата-анаға және балаға алимент: айырмашылығы неде
Ата-ананы асырауға арналған алимент пен балаға арналған алимент бір кодекспен реттеледі, бірақ табиғаты бойынша ерекшеленеді. Балалардың еңбекке қабілетсіз, мұқтаж ата-анасы алдындағы борышы — қарсы отбасылық-құқықтық міндет, ал ата-ананың бала алдындағы міндеті кәмелетке толмағанға қамқорлық жасаудан туындайды. Ата-ана үшін негіз автоматты түрде пайда болмайды: дәлелденген еңбекке қабілетсіздік пен мұқтаждық және өткенде ата-аналық міндеттерден жалтарудың болмауы қажет.
Тәртіп тараптардың келісіміне байланысты. Ата-анаға асырау нотариалдық келісім бойынша төленеді немесе сотта өндіріледі, сот тараптардың, өзге де балалардың және асырау алушылардың материалдық және отбасылық жағдайын зерттейді. Балаға алимент үлестік қағидат бойынша тағайындалады және алушының мұқтаждығын дәлелдеуді талап етпейді.
- Негіз: ата-ананың еңбекке қабілетсіздігі мен мұқтаждығы — кәмелетке толмағанмен туыстыққа қарсы.
- Шарт: ата-ананың өткенде өз міндеттерінен жалтаруының болмауы.
- Тәртіп: екі жағдайда да нотариалдық келісім немесе сот арқылы өндіру.
- Есепке алу: сот екі тараптың да кірістері мен отбасылық жағдайын бағалайды.
- Алушылар шеңбері: нақты ата-ана — әрбір кәмелетке толмағанға қарсы.
| Өлшем | Ата-анаға алимент | Балаға алимент |
|---|---|---|
| Негіз | Еңбекке қабілетсіздік және мұқтаждық | Туыстық және кәмелетке толмау |
| Тағайындау тәртібі | Келісім немесе сот | Келісім немесе сот |
| Жағдайды есепке алу | Тараптардың кірістері мен отбасылық жағдайы | Баланың мүдделері және төлеушінің кірістері |
| Қосымша шарт | Міндеттерден жалтарудың болмауы | Талап етілмейді |
Ата-ананы асырауға алимент өндіруді сот арқылы жүзеге асыру
Ата-ананы асырау туралы дау бейбіт жолмен келісімге келу мүмкін болмаған кезде сот арқылы шешіледі: ата-ана мен кәмелетке толған еңбекке қабілетті бала алимент төлеу туралы мөлшерін, тәртібін және мерзімдерін көрсете отырып, нотариаттық куәландырылған келісім жасасуға құқылы, ал мұндай нұсқадан бас тартылған жағдайда дауды сот азаматтық сот ісін жүргізу ережелері бойынша шешеді. Тәртіп үш қадамнан тұрады: дәлелдемелерді дайындау, талап арыз беру және істі мәні бойынша қарау.
Талап арыз үшін екі мән-жай туралы құжаттар қажет: ата-ананың еңбекке қабілетсіздігі және оның мұқтаждығы — мүгедектік туралы медициналық-әлеуметтік сараптама қорытындысы, табыстар мен зейнетақы туралы мәліметтер, емделуге, коммуналдық төлемдерге жұмсалған шығыстар және қаражаттың жеткіліксіздігін растайтын өзге де дәлелдер. Жауапкердің материалдық және отбасылық жағдайы туралы құжаттар да қоса тіркеледі: табыстар, отбасы құрамы, асырауындағы адамдар туралы анықтамалар. Bonafacto заңгерлері осы кезеңде құжаттардың толықтығын тексереді: мұқтаждықты немесе жауапкердің табыстарын растаудағы олқылық бүкіл қарауға әсер етеді.
- Медициналық құжаттар: мүгедектікті және еңбекке қабілеттіліктен айырылу дәрежесін белгілеу туралы медициналық-әлеуметтік сараптама қорытындысы
- Зейнетақы мәліметтері: зейнетақы және өзге де әлеуметтік төлемдер мөлшері туралы анықтама
- Денсаулыққа жұмсалған шығыстар: емделуге, дәрі-дәрмекке, медициналық бұйымдарға және күтімге жұмсалған шығыстар туралы құжаттар
- Міндетті төлемдер: коммуналдық төлемдер және өзге де міндетті шығыстар туралы мәліметтер
- Міндетті тұлғалар шеңбері: отбасы құрамы және ата-ананы асырауға міндетті өзге тұлғалардың жоқтығы туралы құжаттар
- Жауапкердің жағдайы: жауапкердің табыстары мен мүлкі, оның отбасы құрамы және асырауындағы адамдары туралы анықтамалар
Талап арыз жауапкердің тұрғылықты жері бойынша (ҚР АІЖК 29-бабы 1-бөлігі) немесе талапкердің өз тұрғылықты жері бойынша (ҚР АІЖК 30-бабы 4-бөлігі) беріледі, ал сот дәлелдемелердің екі блогын да жиынтығында зерттейді — ата-ананың дәйектері мен баланың мүмкіндіктерін. Практикалық кеңес: шығыстарды растайтын құжаттарды беру алдындағы соңғы сәтте емес, тұрақты түрде жинаңыз — осылайша мұқтаждық көрінісі дәйекті болып көрінеді.
Талапкер мен жауапкер отырысқа қалай дайындалады
Отырысқа дайындық талап арыздағы әрбір тұжырымның сот тексере алатын құжатпен расталуына байланысты. Талапкерге дәлелдемелерді екі қалтаға алдын ала бөліп қою маңызды — еңбекке қабілетсіздік және мұқтаждық, — ал жауапкерге нақты мүмкіндіктерін көрсету қажет: табыс, асырауындағы адамдар, міндеттемелер. Растаусыз «мен міндетті емеспін» деген ұстаным адамның қандай көмек көрсете алатыны көрінетін есептеуден әлсіздеу.
- Талапкердің қателігі: қажетті шығыстарға қаражаттың жетіспеуін көрсетпей, тек жасына немесе мүгедектігіне сілтеме жасау
- Жауапкердің қателігі: табыстары, отбасы құрамы және асырауындағы адамдары туралы анықтамаларсыз ауыр жағдайы туралы мәлімдеу
- Екі тараптың қателігі: түпнұсқаларсыз көшірмелер әкелу және шығыстар мен оларды растау арасындағы байланысты жоғалту
- Практикалық қадам: құжаттар тізімін алдын ала жасап, қайсысы бар, қайсысын алу қажет екенін белгілеңіз
Тізімді беру алдында тексеріңіз: мұқтаждық немесе жауапкердің табыстары бойынша жиналмаған растауларды қарау барысында толықтыруға тура келеді, ал бұл шешімге жету жолын ұзартады. Бөлек ата-ананың мұқтаждығы мен жауапкердің табыстары бойынша қандай растауларды сот талап ететінін нақтылаңыз, — ата-ананы асырауға алимент өндіру осы екі дәлелдеме блогына негізделеді.
Сотсыз алимент төлеу туралы келісім
Еңбекке қабілетсіз ата-ананы асырауға қамқорлықты ерікті түрде — нотариаттық келісіммен ресімдеуге болады, сонда өндіріп алудың сот тәртібі қажет емес. Құжат тараптарға асырау мөлшерін, төлемдердің тәртібі мен мерзімділігін, сондай-ақ индекстеуді өздері айқындауға мүмкіндік береді. Келісімді орындаудан біржақты бас тартуға немесе оның шарттарын біржақты өзгертуге тыйым салынады (ҚР НК-нің 159-бабының 2-тармағы); төлеуші келісімді орындамаған жағдайда қалай әрекет ету керектігін нотариустан нақтылайды. Bonafacto заңгерлері алдымен төлеуші үшін қандай шарттардың іс жүзінде орындалатынын есептеп шығуды ұсынады, — ол сақтай алмайтын келісім бәрібір дауға әкеп соғады.
Ата-ананы асырауға алимент төлеуші мен алушы арасында не тиісті түрде ресімделген өкілеттіктер болған кезде олардың өкілдері арасында ресімделеді. Егер ата-ана әрекетке қабілетсіз болса, келісімді оның заңды өкілі жасасады (ҚР НК-нің 157-бабы).
- Тараптар: төлеуші мен алушы не олардың заңды өкілдері.
- Нысаны: жазбаша, міндетті нотариаттық куәландырумен.
- Мөлшері мен тәсілі: тұрақты сома, үлестер, мүлік немесе асыраудың өзге де нысаны.
- Индекстеу: тәртібі тараптармен келісім мәтінінде бекітіледі.
- Орындалмауы: әрекет ету тәртібін нотариустан нақтылайды.
- Өзгерту және бұзу: тараптардың келісімі бойынша, ал тараптардың жағдайы елеулі өзгерген және келісімге қол жеткізілмеген кезде — сотта (ҚР НК-нің 159-бабының 3-тармағы).
Ұлы немесе қызы төлемдерден қашан босатылады
Ата-ана балаларынан алимент талап ете ала ма — иә, бірақ міндеттілік сөзсіз емес: сот ата-ананың өз міндеттерін қалай орындағанын тексереді және баланың өзінің жағдайын бағалайды. Ата-аналық құқықтарынан айырылған ата-анаға балалар алимент төлеуден босатылады (ҚР НК-нің 145-бабының 5-тармағы).
Сот балаларды міндеттен босата алады, егер ата-ана бұрын ата-аналық міндеттерін орындаудан жалтарғанын анықтаса (ҚР НК-нің 145-бабының 5-тармағы): алимент төлемеген, тәрбиеге қатыспаған, табысын жасырған. Мұны сот актілері мен берешек туралы анықтамалар растайды. Сонда сот талап арызды толығымен қанағаттандырудан бас тарта алады.
Жеке негіз — ұлдың немесе қыздың жағдайы. Заң бойынша міндет еңбекке қабілетті кәмелетке толған балаларға жүктеледі (ҚР НК-нің 145-бабының 1-тармағы), ал ұлдың немесе қыздың табысы мен отбасылық жағдайын сот мөлшерін айқындау кезінде ескереді (ҚР НК-нің 145-бабының 3-тармағы). Алимент автоматты түрде тағайындалмайды, іс материалдар бойынша шешіледі.
Сот сүйенетін мән-жайлардың тізбесі:
- Ата-аналық құқықтардан айыру: балалар осындай ата-анаға алимент төлеуден босатылады (ҚР НК-нің 145-бабының 5-тармағы).
- Асырау мен тәрбиеден жалтару: сот актілерімен және алимент бойынша берешек туралы анықтамамен расталады.
- Ұлдың немесе қыздың еңбекке қабілетсіздігі: мүгедектік немесе өзін асырауға кедергі келтіретін денсаулық жағдайы.
- Баланың төмен табысы: жалақы өзін және ата-ананы асырауға мүмкіндік бермейді.
- Өзге асырауындағылар мен міндеттемелер: баланың өз балалары немесе асырау алушылардың басқа да бар болуы.
Практикалық кеңес: растауларды алдын ала дайындаңыз — сот актілерінің көшірмелерін, берешек туралы анықтаманы, табыс және отбасы құрамы туралы құжаттарды. Оларсыз жалтаруға немесе төмен табысқа сілтеме негізсіз болып қалады және сотқа қорытындыны растайтын ештеңе болмайды.
Ата-ана құқығынан айыру: балалар алименттен босатылады
Ата-ана құқығынан айыру балаларды төлемдерден тікелей босатады: ҚР НК-нің 145-бабының 5-тармағы бойынша балалар ата-ана құқығынан айырылған ата-аналарына алимент төлеуден босатылады. Бұл — соттың қалауы емес, заңның ережесі, сондықтан мұндай ата-ана балалардан асырау ақысын өндіріп ала алмайды.
Жеке негіздеме — ата-ананың осы балаларға қатысты ата-ана міндеттерін орындаудан жалтаруы: егер сот мұны анықтаса, балалар асырау міндетінен босатылуы мүмкін (ҚР НК-нің 145-бабының 5-тармағы), тіпті ата-ана ата-ана құқығынан айырылмаған жағдайда да. Сот ата-ананың мінез-құлқын және оның балаларға қатынасын бағалайды — жалтару немесе тәрбиеге қатыспау фактілерін отбасындағы жанжалға жалпы сілтемелермен емес, құжаттармен және куәгерлердің айғақтарымен растау қажет.
Борышкердің ата-анасынан алимент өндіріп алу: нені білу маңызды
Борышкердің ата-анасынан алимент өндіріп алу, егер баланың өзі ата-анасын асырауға алимент төлеп жатса, мүмкін болады: ата-ана көмекке мұқтаж болып, оны сот арқылы өндіріп алса, ал баланың басқа өндіріп алушылар алдында өтелмеген міндеттемелері бар болса.
Ата-анаға берілетін алимент басқа берешектермен алмастырылмайды: «Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы» ҚР Заңы алимент өндіріп алу жөніндегі талаптарды бірінші кезекке жатқызады (111-бап), сондықтан баланың табысы немесе мүлкі жеткіліксіз болған жағдайда ата-ананы асырауға арналған сомалар өзге атқарушылық құжаттардың көпшілігі бойынша төлемдерден бұрын ұсталып қалады. Есеп айырысу кезегі өзгереді, бірақ баланың басқа іс жүргізулер бойынша міндеттері сақталады; өндіріп алынған сома жеткіліксіз болса, ол өндіріп алушылар арасында кезектілігі бойынша бөлінеді (сол заңның 110-бабы). Егер бала жұмыс істемесе немесе табысын жасырса, өндіріп алу мүлікке қаратылады, ал берешек жинақталады.
- Өндіріп алу кезектілігі: ата-ананы асырауға арналған сомалар баланың басқа берешектерінің көпшілігінен басым тәртіппен өтеледі.
- Табыстан ұстап қалу: сот орындаушысы өндіріп алуды заңда белгіленген ұстап қалу шектерін сақтай отырып, жалақыға және өзге де табыстарға қаратады.
- Мүлікке қарату: табыс жеткіліксіз болған жағдайда өндіріп алу борышкер баланың мүлігіне қаратылуы мүмкін.
- Берешектің жинақталуы: егер бала төлемдерден жалтарса, берешек өседі және одан әрі өндіріп алынады.
- Өзге өндіріп алушыларды есепке алу: басқа атқарушылық іс жүргізулер ата-ананы асырау міндетін жоймайды, бірақ төлемдердің кезектілігіне әсер етеді.
- Сотта даулау: ата-ананың мұқтаждығы мен баланың материалдық жағдайы сотта тексеру нысанасы бола алады.
Ата-ананы асырауға арналған алиментті сот практикасы екі мәселе арқылы қарастырады: ата-ана шынымен көмекке мұқтаж ба және баланың жағдайы оны көрсетуге мүмкіндік бере ме. Бұл сұрақтарға жауаптарды тараптар табыстар, шығыстар және отбасы құрамы туралы құжаттармен растайды — ұстап қалу мөлшері де, есеп айырысу кезектілігі де осыған байланысты.
Егер баланың бірнеше өндіріп алушысы болса: есеп айырысуды қалай құру керек
Бірнеше атқарушылық іс жүргізу және қаражат жеткіліксіз болған жағдайда ақша өндіріп алушылар арасында кезектілігі бойынша бөлінеді (сол заңның 110-бабы): келесі кезектің талаптары алдыңғы кезек толық өтелгеннен кейін ғана өтеледі. Өндіріп алушы ата-анаға орындаушымен байланыста болып, өзінің парағы қай іс жүргізуде екенін білу пайдалы.
- Парақты тексеру: ата-ана атқарушылық құжаттың ұсынылғанына және іс жүргізуге қабылданғанына көз жеткізуі керек.
- Ұстап қалуды бақылау: ұстап қалу есебін сот орындаушысынан сұратады, осылайша әрбір талап бойынша табыстың қандай үлесі кететінін көруге болады.
- Борышкердің жұмыс ауысуы: баланың жаңа жұмыс орны туралы орындаушыға хабарлайды, әйтпесе парақ бойынша ұстап қалу тоқтап қалуы мүмкін.
- Есептегі қате: егер ұстап қалу дұрыс тәртіппен жүргізілмесе, мемлекеттік сот орындаушысының әрекеттеріне шағым уәкілетті органның аумақтық органына, жеке сот орындаушысына — оның өзіне немесе жеке сот орындаушыларының өңірлік палатасына, ал олардың шешімінен кейін — сотқа беріледі (сол заңның 127-бабы).
Практикалық кеңес: атқарушылық құжаттың көшірмесін және орындаушымен хат алмасуды сақтаңыз — төлемдерді бөлу туралы дау кезінде дәл осы қағаздар қашан және қанша ұсталғанын көрсетеді.
Қарт ата-анаға алимент өндіріп алу кезіндегі құжаттар мен жиі кездесетін қателіктер
Дәлелдемелерді жинауды сотқа жүгінгенге дейін бастайды: оларсыз асырау туралы талап растаусыз өтініш болып қалады. Ата-ананың еңбекке қабілетсіздігі медициналық-әлеуметтік сараптаманың мүгедектік туралы қорытындысымен не зейнеткерлік жас туралы құжаттармен расталады, мұқтаждық — зейнетақы мөлшері және өзге де кірістер туралы анықтамамен, мүлік туралы құжаттармен. Емдеуге, күтімге, коммуналдық төлемдерге жұмсалатын шығыстар мен отбасы құрамы асырауға қанша қаражат қажет екенін көрсетеді.
Жауапкердің кірістері туралы мәліметтер бөлек дайындалады: оларсыз сот тараптардың материалдық және отбасылық жағдайын бағалай алмайды.
- Медициналық-әлеуметтік сараптама қорытындысы: ата-ананың мүгедектігін растайды.
- Зейнетақы туралы анықтама: өз кірістерінің деңгейін көрсетеді.
- Емдеу және күтім туралы құжаттар: қосымша шығыстарды негіздейді.
- Коммуналдық төлемдер: тұрғын үйді асырауға жұмсалатын шығыстардың бір бөлігі.
- Отбасы құрамы: ата-ананың қажеттіліктерін бағалауға әсер етеді.
- Жауапкердің кірістері: оның мүмкіндіктерін бағалауға негіз.
Жиі кездесетін қателік — тек жасқа сүйеніп, мұқтаждықты дәлелдемей төлем талап ету. Мұқтаждық еңбекке қабілетсіздіктен бөлек дәлелденеді. Расталмаған шығыстарды сот есепке алмайды, ал сотқа дейінгі келісімді елемеу даудысыз мәселені реттеу мүмкіндігінен айырады.
Егер мәселе талап хатпен және келіссөздермен шешілсе, Bonafacto заңгерлері алдымен сотқа дейінгі жолды ұсынады. Bonafacto-да кезеңнің құны жұмыс басталғанға дейін шартта белгіленеді, сондықтан құжаттарды дайындау мен келіссөздерді алдын ала жоспарлауға болады. Қарт ата-анаға алимент — дәлелдемелер байланысына негізделген талап: еңбекке қабілетсіздік, мұқтаждық және жауапкердің мүмкіндіктері бір қағаз топтамасымен емес, жеке-жеке расталады.
Ата-ананы асырау мәселесін түптеп келгенде не шешеді
Балалардың ата-анасын асырау міндеті үш тірекке сүйенеді: ата-ананың еңбекке қабілетсіздігі, оның мұқтаждығы және бұрын баласын асыраудан жалтармауы. Олар жасына немесе туыстық сезімге қарай емес, құжаттар бойынша бірге тексеріледі.
Одан әрі нысанды таңдау қалады — алимент төлеу туралы нотариалдық келісім не сотқа жүгіну. Келісім даусыз төлем сомасы мен тәртібін бекітеді, сот келісе алмаған жағдайда асырау мөлшерін белгілейді.
Құжаттар алдын ала жиналады: ата-ананың табысы мен денсаулық жағдайы туралы анықтамалар, мүлік туралы мәліметтер, балалардың табысы мен асырауындағы адамдары туралы деректер. Мұндай топтама неғұрлым ерте дайындалса, келіссөз жолы да, сот жолы да соғұрлым тыныш өтеді.