Миграция
Шетелдік жұмысшы: рұқсат, қарыздар және тексерулер
Шетелдік жұмысшы рұқсатты жұмыс беруші арқылы алады, сондықтан құжаттарды тексеру мен міндеттемелер бойынша қарыздар өзара байланысты. Төменде — тексеру кезінде неге назар аударылатыны, қандай құжаттарды жинау керектігі және борышкер елден кетіп қалса, қалай әрекет ету керектігі баяндалады.
Шетелдік жұмысшыға қатысты жағдайлар сирек қарапайым болады. Жұмыс беруші рұқсат алып, құжаттарды ресімдейді, содан кейін міндеттемелердің бір бөлігі орындалмағаны, жалақы қолхат арқылы берілгені немесе жұмысшы елден кетіп қалғаны анықталады. Несие беруші шартпен және мерзімдер өтіп кеткеніне қарамастан, ақшаның қайтарылатынына деген үмітпен қалады.
Мұндай істердегі қателіктер қымбатқа түседі. Өткізіп алған мерзім, дұрыс ресімделмеген қолхат, борыштың растауының болмауы, мәселені ауызша шешуге әрекет — осы тармақтардың әрқайсысы өндіріп алуды қиындатып, процедураны ұзартады. Төменде — практикалық қадамдар: рұқсат бойынша нені тексереді, қандай құжаттар қажет, борышкер шетелде болса, қалай әрекет ету керек.
Алматыдағы шетелдік жұмысшы: қарыздар мен даулар қашан туындайды
Алматыда шетелдік жұмысшының қатысуымен болатын қарыздар мен даулар жұмысқа рұқсат алу мен жұмысқа орналастыру ақшалай келісімдерден бөлек жүрген жерде туындайды. Схема қайталанады: адам рұқсат алады, жұмысқа орналасады, жұмыс берушіден немесе танысынан қарызға ақша алады, қолхат немесе қарыз шартына қол қояды, содан кейін байланысқа шығуды және төлеуді тоқтатады. Кейде ол елден кетіп қалады, кейде жай ғана мекенжайы мен телефонын ауыстырып, артында ешкімге талап қоюға болмайтын қарыз қалдырады. Бөлек қиындық — мұндай борышкердің мәртебесі: ол қазақстандық тіркеуге байланбаған және кез келген сәтте шетелге шыға алады, сондықтан құжаттарды мерзімі өтуін күтпей, алдын ала дайындаған жөн.
Заңгерлік қолдаусыз іс созылады: қандай қағаздар қарызды растайтыны, борышкердің жеке басы мен мекенжайын қалай анықтау керектігі, егер ол шетелдік болса, қайда жүгіну керектігі түсініксіз. Міне, осында шетелдік азаматтарға және олардың кредиторларына сауатты заңгерлік көмек қажет — ол дәлелдемелерді жинауға, соттылықты айқындауға және кейін ақшаны қайтаруға мүмкіндік бермейтін қателіктерден аулақ болуға көмектеседі.
Дау басталатын типтік жағдайлар:
- Борышкердің паспорт деректері көрсетілмеген қолхат немесе қарыз шарты бойынша қарыз — кейін жеке басы мен мекенжайын растайтын ештеңе жоқ.
- Жұмысшы аванс немесе есептік сомаларды алғаннан кейін жоғалып кетті — ақша берілді, есептілік те, байланыс та жоқ.
- Шетелдік жұмыс берушімен есеп айырыспай жұмыстан шығып, кетіп қалды — қарыз қалады, ал оны өндіру қарапайым еңбек дауының шеңберінен тыс жүргізілуі керек.
- Борышкердің мекенжайы мен тұрған жері расталмаған — тіркеу және көші-қон есебі туралы құжаттарды түйірлеп жинауға тура келеді.
Практикалық қорытынды: паспорттың, көші-қон карточкасының және келу туралы хабарламаның көшірмелерін мәміле жасау кезеңінде-ақ сақтаңыз — оларсыз қарыз бойынша кез келген жүгіну борышкердің өзін іздеуден басталады.
Кредиторға дауға дейін-ақ не қажет болады: жұмыс бақылау тізімі
Тексеруді қолда бар нәрседен бастаған жөн — содан кейін ғана қай жолды таңдауды шешу керек. Құжаттарды үш топқа бөліңіз: борышкер кім, ол неге қарыз және ол қайда. Осылайша сотқа жүгіну үшін не жетіспейтіні, ал нені сұраулар арқылы қалпына келтіруге тура келетіні бірден көрінеді.
- Жеке басы: шетелдіктің паспортының немесе өзге құжатының көшірмесі, көші-қон есебінің деректері — оларсыз жауапкердің айқынсыздығына байланысты талап арыз қозғалыссыз қалуы мүмкін.
- Міндеттеме: қолхат, қарыз немесе мердігерлік шарты, салыстыру актісі, қарызды мойындайтын хат-хабар — сома мен күн көрінетін барлық нәрсе.
- Ақшаны беру: шот немесе карта бойынша үзінді, төлем тапсырмасы, қолма-қол ақша алынғаны туралы қолхат.
- Талап: тапсырылғаны туралы белгісі немесе белгілі мекенжайға жіберілгені расталған жазбаша талап.
- Орын: Қазақстандағы тұрғылықты мекенжайы, жұмыс берушінің деректері, шетелге шыққаны туралы мәліметтер.
Құжаттарда ала-құлалық бар-жоғын бөлек тексеріңіз: есімнің латын және кирилл жазуындағы түрліше жазылуы, паспорттың ескі нөмірі, бұрыннан жоқ мекенжай. Мұндай ұсақ-түйектер дәл сотта, құжатты түзетуге енді мүмкіндік болмаған кезде бетіне шығады, — деректемелерді мерзімі өткеннен кейін емес, қол қою сәтінде салыстырыңыз.
Егер борышкер әлі байланыста болса, оның қарызды мойындауын жазбаша тіркеңіз: сома мен қайтаруға уәде бар хабарлама, электрондық хат, қолхатқа қосымша. Бұл негізгі құжатты алмастырмайды, бірақ міндеттеменің дауланбайтынын растауға көмектеседі.
Шетелдік жұмысшы және жұмысқа рұқсат: не тексеріледі және қай жерде тәуекелдер бар
Құжаттардың екі блогы тексеріледі: шетелдіктің Қазақстанда болуының заңдылығы және оның еңбегінің заңдылығы. Болуды кіру белгісі бар паспорт пен виза, сондай-ақ қабылдаушы тараптың келуі туралы хабарламасы растайды. Еңбекті шетелдік жұмыс күшін тартуға жергілікті атқарушы органның рұқсаты растайды — оны жұмыс беруші алады. ЕАЭО мемлекеттерінің — Ресей, Беларусь, Армения және Қырғызстан — азаматтарына ЕАЭО туралы шарттың 97-бабы бойынша рұқсат талап етілмейді.
Көші-қон құжаттарының болмауы өзінен-өзі қолхатты немесе қарыз шартын жарамсыз етпейді. Бұл көші-қон қағидаларын бұзу, ол үшін жұмыс беруші жауапты, ал қарыз жалпы негіздерде өндіріледі — тек борышкердің жеке басы мен мекенжайын растау қиынырақ. Осыдан практикалық қорытынды шығады: құжаттар өтініш бергенге дейін жиналады, жауапкердің қарсылықтарынан кейін емес.
Өндіріп алуға дейін болудың және жұмыстың заңдылығын дәлелдейтін дәлелдемелерді жинаңыз — сот пен орындаушыға қатынастардың шынайылығын көру маңызды:
- Жеке басы: шетелдік жұмысшы паспортының көшірмесі және қабылдаушы тараптың оның келуі туралы хабарламасы;
- Болуы: виза немесе заңды болуды растайтын өзге құжат;
- Еңбек: жұмыс берушіден шетелдік жұмыс күшін тартуға рұқсат;
- Ерекшелік: рұқсатсыз жұмыс істеу негізі, егер ол болса, — ЕАЭО мемлекетінің азаматтығы, тұруға ықтиярхат, өзге заңды мәртебе;
- Міндеттеме: еңбек шарты, мердігерлік шарты немесе қарыз туралы қолхат.
Төмендегі кесте әр құжаттың нені растайтынын және ол болмаған жағдайда не болатынын көрсетеді. Оны жол бойынша оқыңыз: алдымен өз құжатыңыз бар жолды табыңыз, содан кейін оң жақ бағандағы тәуекелді қараңыз — ол қай олқылықты бірінші жабу керектігін көрсетеді.
| Құжат | Нені растайды | Болмаған жағдайдағы тәуекел |
|---|---|---|
| Кіру белгісі бар паспорт, виза | Заңды болу және кіру | Борышкердің жеке басы мен мекенжайын анықтау қиын |
| Шетелдік жұмыс күшін тартуға рұқсат | Шетелдіктің еңбегін пайдаланудың заңдылығы | Жұмыс берушінің ӘҚБтК ҚР бойынша әкімшілік жауапкершілігі |
| Рұқсатсыз жұмыс істеу негізі (ЕАЭО, тұруға ықтиярхат) | Шетелдіктің еңбек қызметіне құқығы | Жұмыстың заңдылығы туралы дау, көші-қон қызметінің тексеруі |
| Еңбек шарты немесе қолхат | Міндеттеменің шынайылығы | Қарыздың дәлелдемелері жоқ, өндіріп алу мүмкін емес |
Осы құжаттардың әрқайсысы борышкердің жеке басын және істің мән-жайларын растауға көмектеседі, сондықтан оларды өтініш бергенге дейін жинаған жөн, дегенмен олар қарыздың өзінің жарамдылығына әсер етпейді.
Егер қолда қағаз аз болса, тізбекті қалпына келтіруден бастаған дұрыс: шетелдік жұмысшыны кім қабылдады, ол елде қандай негізде болды және ақшаның берілуі немесе жұмыс немен расталады. Бұл тізбектегі рұқсат пен көші-қон құжаттары — формальдылық емес, адамды нақты мекенжай мен жұмыс берушіге байланыстыру тәсілі.
Құжаттарды өзара қалай салыстыру керек: өтініш беру алдындағы чек-парақ
Салыстыру өтініш беру сәтіне қарай әртүрлі қағаздардағы деректердің өзара сәйкес келуі үшін қажет. Тегінің жазылуындағы, паспорт нөміріндегі немесе мекенжайдағы алшақтық — қосымша сұрақтарға негіз, сондықтан жеке құжатты емес, бүкіл байланысты бірден салыстырыңыз. Кезекпен тексеріңіз:
- Аты және құжат нөмірі: қолхаттағы, еңбек шартындағы және келу туралы хабарламадағы аты-жөні мен паспорт деректері әріппе-әріп сәйкес келуі тиіс;
- Мекенжай: қолхаттағы Қазақстандағы тұрғылықты мекенжайды көші-қон құжаттарындағы мекенжаймен және жұмыс орны туралы мәліметтермен салыстырады;
- Жұмыс беруші: хабарламадағы және еңбек шартындағы қабылдаушы тараптың атауы бірдей болуы тиіс;
- Күндер: ақшаның немесе аванстың берілген күні шетелдіктің елде заңды түрде болып, жұмыс істеген кезеңіне сәйкес келуі тиіс;
- Көшірмелер: барлық құжаттардан көшірме алып, оларды түпнұсқалардан бөлек сақтаңыз — түпнұсқалар өтініш беру кезінде қажет болады.
Бөлек, қағаздарда түзетулер, сызылған жерлер және қолмен жазылған қосымшалар жоқ-жоғын тексеріңіз: мұндай жерлерді хат алмасумен немесе өзге құжатпен растаған дұрыс. Ал салыстыруды кейінге қалдырмаңыз — шетелдік жұмысшы байланыста болып тұрғанда, жетіспейтін деректерді нақтылау ол кеткеннен кейін іздестіргеннен оңайырақ.
Жұмыс берушіні рұқсат бойынша тексеру: алдын ала не дайындау керек
Шетелдік жұмысшы бойынша тексеруге алдын ала дайындалады: кіру белгісі мен визасы бар паспорт көшірмесін, қабылдаушы тараптың келу туралы хабарламасын, шетелдік жұмыс күшін тартуға рұқсатты, еңбек шартын, сондай-ақ еңбекақы төлеу және жұмысшымен есеп айырысу туралы құжаттарды бір қалтада ұстайды. Мұндай жиынтық қағаздарды асығыс жинамай-ақ, тұрудың заңдылығын да, еңбек қатынастарының шынайылығын да растауға мүмкіндік береді.
Қарыздар мен есепті сомалардың жазбаша есебі бөлек жүргізіледі: қолхат немесе қарыз шарты, төлем құжаттары, қалдықты есептеу. Ақша туралы ауызша келісімдер екі жағынан да қолайсыз — тексеру кезінде олар қаражаттың жұмсалғанын растамайды, ал қарызды өндіріп алу кезінде оның мөлшері мен негізін дәлелдемейді. Қағазға тіркеу екі тарапты да қорғайды: жұмысшы қанша және не үшін ұсталғанын көреді, жұмыс беруші — оған қанша қарыз екенін біледі.
Құжаттардағы тәртіп дау кезінде де көмектеседі: егер іс сотқа немесе атқарушылық іс жүргізуге жетсе, жұмысшының расталған деректемелері мен оның мекенжайы борышкермен жұмысты жеделдетеді. Bonafacto-да кезеңнің құны жұмыс басталғанға дейін шартта белгіленеді — сол логика бойынша жұмысшымен барлық ақшалай міндеттемелердің жазбаша нысаны туралы алдын ала келіскен жөн.
Шетелдік қызметкерден қарызды қайтару: ақша, займдар, қолхаттар
Егер шетелдік ақша қарыз алып, қайтармаса, негізгі құжат — қолхат. Онда займ беруші мен займ алушының толық паспорт деректері, оның Қазақстандағы тұрғылықты мекенжайы, сома, ақшаны беру фактісі, қайтару мерзімі және қолтаңба көрсетіледі. Қолхатта деректемелер неғұрлым аз болса, займды растау соғұрлым қиын: дау тараптардың нақты нені меңзегеніне және ақша шынымен берілген-берілмегеніне саяды.
Егер қайтару мерзімі өтіп кетсе, белгілі мекенжайға жазбаша талап жіберіңіз — тапсырылған күні немесе жіберілгені туралы белгісімен. Бас тартқан немесе елемеген жағдайда жауапкердің Қазақстандағы тұрғылықты жері бойынша сотқа талап арыз беріледі. Шетелдік азаматтан қарызды қайтару борышкердің ҚР-да мүлкі немесе шоты болған кезде нақтырақ; шетелге шыққан жағдайда өндіріп алу сот орындаушысы арқылы және көші-қон қызметіне сұрау салулар арқылы жүргізіледі.
Талап арызға дәлелдемелерді алдын ала жинаңыз — сот оларды бір құжат бойынша емес, жиынтығында бағалайды:
- Паспорт деректері мен Қазақстандағы мекенжайы көрсетілген қолхат
- Тапсырылған күні көрсетілген қайтару туралы жазбаша талап
- Борышкер қарызды мойындайтын хат алмасу
- Ақшаны шотқа немесе картаға аударғаны туралы үзінді көшірме
Bonafacto заңгерлері талап қоюды кейінге қалдырмауға кеңес береді: борышкер елде болған кезде оның мекенжайы мен деректерін тіркеу оңайырақ, ал аударымды скриншотпен емес, банк үзінді көшірмесімен растаған ыңғайлырақ. Қолхатта соманың цифрлармен де, сөзбен де жазылғанын тексеріңіз — айырмашылықты түсіндіруге тура келеді.
Шетелдік қызметкерден берешекті өндіріп алу: қайда бару керек және не қосу қажет
Шетелдік азаматтан берешекті өндіріп алу Қазақстан сотында басталады, ал шешімді шетелде орындау жеке тану рәсімін талап етеді. Талап арыз жауапкердің елдегі соңғы белгілі мекенжайы бойынша беріледі.
Шешімнің шетелде орындалуы үшін ол күшіне енуі тиіс. Негізгі қиындықтар — борышкерді және оның активтерін іздеу, рәсімдердің айырмашылығы мен мерзімдер. Bonafacto заңгерлері алдымен борышкердің мүлкі мен оның орналасқан жері туралы мәліметтердің бар-жоғын тексереді, содан кейін ғана стратегияны құрады.
Талап арызға борызды және оның мөлшерін растайтын құжаттар қоса беріледі:
- Шарт, қолхат, салыстыру актісі немесе борыз туралы өзге құжат
- Негіздемесімен берешек сомасының есебі
- Борышкердің деректері: Т.А.Ә. , мекенжайы, жеке басын куәландыратын құжат
- Талап хат немесе хабарлама жіберілгенін растау
- Мемлекеттік баж төленгені туралы құжат
| Кезең | Қайда жүгіну керек | Не қосу қажет | Ықтимал қиындықтар |
|---|---|---|---|
| Қазақстанда сот арқылы өндіріп алу | Жауапкердің тұрғылықты жері немесе соңғы белгілі мекенжайы бойынша сот | Борыз туралы құжаттар, есеп, борышкердің деректері, мемлекеттік баж түбіртегі | Борышкер кетіп қалған, оның тұрған жері туралы мәлімет жоқ |
| Шешімді шетелде тану | Шетел мемлекетінің құзыретті органы | Күшіне енген сот шешімі, оның куәландырылған көшірмесі, аударма | Рәсімдердегі айырмашылықтар, аударма мен куәландыру қажеттілігі |
| Шетелде орындау | Шетел мемлекетінің орындау органы | Орындау құжаты, борышкердің мүлкі туралы деректер | Мүліктің болмауы, ұзақ мерзімдер, танудан бас тарту |
Нақты тәртіп борышкердің еліне және халықаралық шарттың болуына байланысты. Шарт болмаса, шешімді тану орындау елінің ережелері бойынша жүреді — құжаттарды қайта жасамау үшін мұны талап арыз беруге дейін нақтылаған жөн.
Шетелдік қызметкерден алимент өндіру: егер төлеуші шетелде болса
Шетелдік азаматтан алимент өндіру сот шешіміне, содан кейін оны шетелде тануға және орындауға негізделеді. Тәртіп Қазақстанның борышкер елімен келісімінің бар-жоғына байланысты: Балаларға алимент өндірудің халықаралық тәртібі туралы Гаага конвенциясы трансшекаралық өндіру тетігін белгілейді, Нью-Йорк конвенциясы — асырау туралы шешімдерді тану мен орындаудың жалпы тәртібін, Минск конвенциясы және ТМД мемлекеттерімен құқықтық көмек туралы екіжақты шарттар соттардың өзара іс-қимылын жеңілдетеді. Сондықтан бірінші қадам — Қазақстанды жауапкер елімен қандай келісім байланыстыратынын анықтау; құжаттар тізбесі де, олар жіберілетін орган да осыған байланысты.
Шетелдіктен алимент Алматы соты арқылы өндіріледі: өтініш баланың тұрғылықты жері бойынша немесе жауапкердің Қазақстандағы соңғы белгілі мекенжайы бойынша беріледі. Егер шешім күшіне енген болса, шетелге жіберу үшін пакет дайындалады — шешімнің және атқару парағының куәландырылған көшірмесі, күшіне енгені туралы анықтама, борышкердің азаматтығы мен тұрғылықты жері туралы құжаттар. Әрі қарай құжаттар әділет органдары және халықаралық құқықтық көмек жөніндегі уәкілетті орган арқылы жүреді; Bonafacto заңгерлері осы кезеңде пакеттің құрамын ол жіберілетін елдің талаптарымен салыстырып тексереді — толық емес жинақ қайтарылады, ал уақыт жоғалады.
Беруге дейін нені дайындау керек:
- Борышкердің елін және қолданылатын келісімді анықтаңыз.
- Шешімнің және атқару парағының куәландырылған көшірмелерін жинаңыз.
- Жауапкердің азаматтығы мен мекенжайы туралы құжаттарды қосыңыз.
- Өтінішті баланың тұрғылықты жері бойынша сотқа беріңіз.
Практикалық кеңес: орындау елінде құжаттардың қай тілде қабылданатынын алдын ала нақтылаңыз — аударма мен куәландыру сұраудан кейін емес, жіберуге дейін жасалады.
Шетелдік азаматтан алимент өндіру: құжаттар мен жиі кездесетін қателер
Шетелдік азаматтан алимент өндіру үшін борлаушыны сәйкестендіруге және оған хабарлауға мүмкіндік беретін мәліметтер қажет: азаматтығы, тұрғылықты жері және жұмыс орны. Оларсыз өтінішті нақты тұлғаға байланыстыру мүмкін емес, ал сот шешімін орындау үшін жіберетін жер де болмайды. Шешімнің және атқару парағының куәландырылған көшірмелері, шешімнің күшіне енгені туралы анықтама, азаматтық пен мекенжай туралы құжаттар — асырау құқығын да, өндіріп алу әлі жүргізілмегенін де растайтын ең аз деген жиынтық.
Мұндай істерде қателер қайталанады: борлаушының мекенжайы расталмаған, оның болған елі мен қолданылатын келісім анықталмаған, құжаттар аудармасыз және куәландырусыз берілген. Олардың әрқайсысы істі төлемдерге жақындатудың орнына қайтадан құжат жинауға қайтарады. Bonafacto-да кезеңнің құнын жұмыс басталғанға дейін шартта бекітеді, сондықтан құжаттар тізімі мен жұмыс көлемі алдын ала талқыланады — осылайша кемшілікті өтініш беру сатысында байқамай қалу қиын.
- Азаматтығы: қай құқықтық көмек туралы келісім қолданылатынын және борлаушыға қалай хабарланатынын айқындайды.
- Мекенжайы: құжатпен расталады, әйтпесе хабарлау мен орындау тоқтап қалады.
- Жұмыс орны: берешек есебі үшін ғана емес, табыстан ұстап қалу үшін қажет.
- Шешім мен атқару парағының көшірмелері: шешімнің күшіне енгені туралы белгімен, куәландырылып беріледі.
- Аударма: шетелдік органға арналған құжаттар аудармамен және куәландырумен дайындалады.
Өтініш беруге дейін жиынтықты тексеріңіз: борлаушы туралы мәліметтер, мекенжайды растау, ел және қолданылатын келісім, көшірмелердің аудармасы мен куәландырылуы. Кез келген тармақтағы кемшілік әдетте бас тартуды емес, құжат жинауға қайта оралуды білдіреді.
Шетелдік жұмысшы жасырынып кетті: борышкерді және оның мүлкін қалай іздеу керек
Егер борышкер байланысқа шығуды тоқтатса, ең алдымен оның ағымдағы көші-қон мәртебесі тексеріледі. Көші-қон қызметіне сұрау борышкердің әлі де елде заңды түрде жүргенін, жұмыс берушінің шетелдік жұмыс күшін тартуға рұқсатының күшінде екенін және борышкерге кіруге тыйым салынбағанын көрсетеді. Қатар атқарушылық іс жүргізу шеңберінде сот орындаушысы екінші деңгейдегі банктерге сұрау жібереді: онда шоттар, қалдықтар және ақша қозғалысы көрінеді. Мұндай тексеру кейіннен шоттар мен мүлікке тыйым салуға негіз болады.
Шетелдік жұмысшының Қазақстаннан кетіп, отанына оралғаны белгілі болған кезде өндіріп алу тоқтатылмайды. Сот шешімі мен атқару парағы күшінде қалады, ал ел аумағындағы мүлікті — жылжымайтын мүлікті, көлікті, компаниялардағы үлестерді — тіркеуші органдар арқылы тауып, оған өндіріп алуға болады. Егер активтер болмаса, қарыз қалады, ал борышкердің кетуі мен кіруіне байланысты одан арғы әрекеттер тәртібін сот орындаушысынан нақтылайды. Мұндай жағдайда шетелдік азаматтан қарызды өндіріп алу борышкердің жеке басынан емес, мүліктен құрылады: Bonafacto заңгерлері осындай істерде алдымен елде қандай активтер қалғанын тіркейді.
Борышкерді іздеу кезінде құрылатын қадамдар тәртібі былай көрінеді:
- Көші-қон қызметіне рұқсат мәртебесі мен кіру туралы сұрау.
- Сот орындаушысының банктерге борышкердің шоттары туралы сұраулары.
- Тіркеуші органдарды тексеру: жылжымайтын мүлік, көлік, үлестер.
- Атқарушылық іс жүргізу шеңберінде табылған мүлік пен шоттарға тыйым салу.
Шетелдік қызметкер және сот орындаушысы: төлемдерді қалай алуға болады
Шетелдік борышкермен іс бойынша төлемдерді мәжбүрлеп орындау арқылы алады: сот шешімі күшіне енгеннен кейін өндіріп алушы орындау парағын алып, жеке немесе мемлекеттік сот орындаушысына жүгінеді. Орындаушы орындау ісін қозғайды, борышкерге қаулы жібереді және ерікті түрде орындау үшін мерзім белгілейді. Егер шетелдік төлемесе, мәжбүрлеп орындау шаралары қолданылады: банктік шоттар мен мүлікті тұтқындау, табыстан ұстап қалу, мүлікті билеуге тыйым салу және Қазақстаннан шығуға уақытша шектеу қою. Арнайы құқықтардың, оның ішінде жүргізуші куәлігінің қолданысын тоқтатуға сот орындаушысының ұсынуы бойынша тек сот қана құқылы.
Борышкер қабылдауға шақырылады, ол мүлік пен табысы туралы мәлімдеуге міндетті; жалтару үшін жауапкершілік көзделген. Орындаушымен өзара іс-қимыл жазбаша түрде құрылады: мүлікті іздестіру, тұтқындау қою, банктер мен мемлекеттік органдарға сұрау салу туралы өтініштер беріңіз, шетелдік қызметкердің жұмыс берушісі, мекенжайлары, көлігі және шоттары туралы мәліметтерді қоса беріңіз. Қаулылардың мерзімінде шығарылуын бақылаңыз, ал орындаушы әрекетсіздік танытса, оның әрекеттеріне жоғары тұрған органға немесе сотқа шағым жасаңыз. Bonafacto-да мұндай өтініштер есте сақтау бойынша емес, құжаттар бойынша алдын ала дайындалады.
Іс қозғау туралы өтінішке орындаушыға неден бастауға болатынын көрсететін құжаттарды қоса беріңіз:
- орындау парағы мен сот шешімінің көшірмесі
- орындау ісін қозғау туралы өтініш
- борышкердің мүлігі, шоттары мен табысы туралы мәліметтер
- шетелдіктің жұмыс орны мен тұрғылықты жері туралы деректер
- тұтқындау, сұрау салу және іздестіру туралы жазбаша өтініштер
Шетелдік азаматтан берешекті өндіріп алу жазбаша дәлелдерге тіреледі: борыштың сомасы мен күні неғұрлым дәл тіркелсе, сөз туралы дауға соншалықты аз негіз болады. Егер борышкер шетелде болса, Қазақстандағы мүлігі мен шоттарын бірінші болып тіркеген адам ұтады.
Орындаушыға өтінішке не қосу керек: чек-парақ және жиі кездесетін қателер
Орындаушыға арналған пакет екі бөліктен жиналады: процестік және «іздестіру» бөлігі. Біріншісіне сот шешімі бар орындау парағының өзі және іс қозғау туралы өтініш жатады, екіншісіне іздеу аясын тарылтатынның бәрі: шетелдік тұрған және жұмыс істеген мекенжайлар, жұмыс беруші, көлік, шоттар мен табыстар туралы мәліметтер. Екінші бөлік неғұрлым толық болса, орындаушыға соғұрлым аз сұрау салуды соқыр жіберуге тура келеді.
- Тізімдеме: қосымшалардың тізімін жасап, өтініште әр құжаттың нені растайтынын көрсетіңіз.
- Көшірмелер: орындау парағы мен шешімнің куәландырылған көшірмелерін өзіңізде ұстаңыз — түпнұсқалар істе қалады.
- Деректемелер: өтініште өндіріп алынғанды аударуға арналған банктік деректемелеріңіз бар екенін тексеріңіз.
- Хронология: хат алмасуды және борышты қайтару туралы талаптарды күндер тәртібімен қоса беріңіз — осылайша борышкердің жалтарғаны көрінеді.
- Нақтылаулар: қосымша өтініштерді жаңа мәліметтер пайда болған сайын беріңіз, соңында бір бумамен емес.
Жиі кездесетін қате — орындау парағымен шектеліп, орындаушының борышкерді өзі табуын күту. Екінші қате — жазбаша өтінішсіз орындаушымен ауызша уағдаластықтар: істе тек тіркелгені ғана қалады. Үшіншісі — мекенжай мен телефонның өзгергені туралы хабарламау: хат-хабар текке кетеді, ал мерзімдер созылады.
Ең құнды қадам — шетелдік қызметкердің борышы жазбаша және нақты күнмен расталуын қамтамасыз ету, әйтпесе өндіріп алу сөз туралы дауға айналады. Егер борышкер шетелде болса, Қазақстандағы мүлігі мен шоттарын бірінші болып тіркеген адам ұтады. Наталья Лукьянова
Қорытынды
Шетелдік жұмысшымен дау бойынша іс-қимыл тәртібі талаптар мен дәлелдерді жазбаша тіркеуге негізделеді. Алдымен шарттар мен сомалар шағымда немесе талапта баяндалады, содан кейін борыш туралы құжаттар (қолхат, қарыз шарты, еңбек шарты, хат-хабар) және борышкердің жеке басы туралы құжаттар (паспорт, мекенжай, көші-қон құжаттары) жиналады. Қатар көші-қон мәртебесі мен мүлік тексеріледі — бұл борышкерді қайдан іздеу керектігін және өндіріп алуды неге бағыттау керектігін түсінуге көмектеседі.
Одан әрі жол таңдалады: сотқа дейінгі талап, талап арыз, атқарушылық іс жүргізу, ал қажет болса — шешімді шетелде орындау. Мұнда мерзімдер мен тәртіп борышкердің еліне және құқықтық көмек туралы келісімнің болуына байланысты, сондықтан бірдей құжаттар жиынтығы әртүрлі нәтиже беруі мүмкін. Нәтижеге кепілдік жоқ: жұмыс үшін ақы төленеді, істің нәтижесі үшін емес, сондықтан уәделерге емес, дәйектілікке сенген жөн.