Жұмыс
Тәртіптік жаза: жұмыс беруші үшін қолдану тәртібі
Тәртіптік жаза — қызметкердің еңбек міндеттерін бұзғаны үшін жауапкершілік шарасы, және жұмыс беруші оны тек рәсімді сақтай отырып қолдануға құқылы. Түсініктемені, мерзімдерді немесе бұйрықты ресімдеудегі қате жазаның күшін жоюға және жұмыстан шығарудың заңсыз деп танылуына әкеп соғады.
Жұмыс беруші қызметкер еңбек міндеттерін бұзатын жағдайға тап болады: кешігеді, өкімдерді орындамайды, жұмыс орнында болмайды. Жауапкершілік шарасын ол заңды болып, дауда тексеруден өтуі үшін қалай дұрыс қолдану керектігі туралы сұрақ туындайды. ҚР Еңбек кодексінің рәсімдік талаптарын ескермей қабылданған жылдам шешімдер жазаның күшін жоюға әкеп соғады — және бұл сирек кездесетін нәтиже емес, қабылданбаған қадамның тікелей салдары.
Төменде — жұмыс берушінің нақты нені жүктей алатыны, тәртіптік жазаның өзге ықпал ету тәсілдерінен қандай айырмашылығы бар, түсініктемені қалай талап ету керек және қызметкер бас тартқан жағдайда қалай әрекет ету қажеттігі баяндалады. Бөлек — мерзімдер, бұйрықтың мазмұны, дәлелдемелер және соттағы ұстанымды әлсірететін қателіктер.
Тәртіптік жаза дегеніміз не және жұмыс беруші оны қашан қолдануға құқылы
Бұл — жұмыс берушінің қызметкерге еңбек міндеттерін бұзғаны үшін қолданатын жауапкершілік шарасы. ҚР Еңбек кодексі мұндай шараларға ескертуді, сөгісті, қатаң сөгісті және жұмыс берушінің бастамасымен еңбек шартын бұзуды жатқызады.
Негіздеме — тәртіптік теріс қылық: еңбек міндеттерін кінәлі түрде орындамау немесе тиісінше орындамау. Теріс қылық құқыққа қайшы болуы және дәл жұмысқа қатысты болуы тиіс: кешігу, жұмыс орнында болмау, заңды өкімнен бас тарту, ішкі еңбек тәртібі қағидаларын бұзу.
- ескерту;
- сөгіс;
- қатаң сөгіс;
- жұмыс берушінің бастамасымен еңбек шартын бұзу.
Жұмыс беруші мұндай шараны бұзушылық құжатпен тіркеліп, қызметкерден жазбаша түсініктеме сұралған кезде қолдануға құқылы. Бұл ретте тәртіп пен мерзімдер екі тарап үшін де міндетті: оларсыз дау кезінде шешім осал болады. Бұйрық шығарылғанға дейін теріс қылыққа дәлелдеріңіз бар-жоғын тексеріңіз, — кейін оларды қалпына келтіру қиынырақ.
Жұмыс берушінің қолдануға құқылы тәртіптік жаза түрлері
ҚР Еңбек кодексінде шаралардың тұйық тізбесі бар: жұмыс беруші тек кодексте тікелей аталған түрлерді ғана қолдана алады және тізімді кеңейте алмайды. Оларға ескерту, сөгіс, қатаң сөгіс және еңбек шартын бұзу жатады. Осы шаралардың кез келгенін қолданар алдында қызметкерден жазбаша түсініктеме сұралады — бұл рәсімнің міндетті кезеңі, формальдылық емес.
Ескерту, сөгіс және қатаң сөгіс кез келген қызметкерге қолданылады; жекелеген санаттарға — мысалы, мемлекеттік қызметшілерге — ҚР заңдарымен өзге де шаралар белгіленуі мүмкін. Жұмыстан шығаруға тек кодексте көзделген негіздер бойынша жол беріледі және ол басқа шараларды алмастырмайды. Ұйымдардың басшылары мен олардың орынбасарлары үшін заң еңбек шартын бұзудың қосымша негіздерін жол береді. Практикалық бағдар: шараны таңдау кезінде теріс қылықтың ауырлығы мен оның жасалу мән-жайлары ескеріледі — жеңілден қатаңға қарай.
| Жаза | Кімге қолданылады | Ерекшеліктері |
|---|---|---|
| Ескерту | Барлық қызметкерлерге | Елеусіз теріс қылық үшін |
| Сөгіс | Барлық қызметкерлерге | Еңбек міндеттерін бұзғаны үшін |
| Қатаң сөгіс | Барлық қызметкерлерге | Теріс қылықтың ауырлығын ескере отырып |
| Еңбек шартын бұзу | Барлық қызметкерлерге | Кодексте көзделген негіздер бойынша |
Тізбе толық: кодексте көзделмеген шараны қолдануға болмайды. Қызметкердің жазбаша түсініктемесі кез келген шараны қолданар алдында сұралады — оның істе болмауы дау кезінде жұмыс берушінің ұстанымын әлсіретеді.
Тәртіптік жауапкершілік: жазаның өзге ықпал ету шараларынан айырмашылығы неде
Жауап қысқа: тәртіптік жауапкершілік еңбек міндеттерін бұзғаны үшін туындайды және оның салдары — ҚР Еңбек кодексінде аталған жазалардың бірі. Өзге ықпал ету шаралары бұл тізбеге жатпайды, дегенмен іс жүзінде оларды шатастырады. Айырмашылық маңызды: тек жаза ғана қызметкер үшін құқықтық салдарға әкеп соғады, қалған шаралар — жоқ.
Тәртіптік ықпал ету шаралары — мысалы, ауызша әңгіме немесе кеңесте талқылау. Сыйақыдан айыру да жаза емес: сыйақы — еңбекақы төлеу жүйесінің бөлігі, оның болмауы сыйақы беру шарттарының орындалмауымен түсіндіріледі. Мұндай шаралар жаза туралы жазбаларға әкеп соқпайды және қызметкердің бұдан кейінгі тағдырына әсер етпейді.
- Тәртіптік жаза: ескерту, сөгіс, қатаң сөгіс, жұмыс берушінің бастамасы бойынша еңбек шартын бұзу.
- Тәртіптік ықпал ету шаралары: әңгіме, ережелер туралы ауызша еске салу, оқиғаны кеңесте талқылау.
- Сыйақыдан айыру: белгіленген өлшемдер бойынша сыйақы беру орындалмаса, жазаларға емес, еңбекақы төлеу шарттарына жатады.
- Материалдық жауапкершілік: тәртіптік теріс қылыққа реакция емес, еңбек құқығы нормалары бойынша залалды өтеу.
- Әкімшілік жауапкершілік: Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекс бойынша мемлекеттік органдар қолданады.
Кадр қызметі үшін практикалық бағдар: құжаттарды рәсімдеу алдында нақты нені қолданып жатқаныңызды анықтаңыз — жазаны әлде өзге шараны. Оған рәсімдер жиынтығы да, дайындауға тура келетін құжаттар тізбесі де байланысты.
Тәртіптік жаза қолдану тәртібі: жұмыс беруші үшін қадамдық алгоритм
ҚР Еңбек кодексі бойынша тәртіптік жаза қолдану тәртібі әрбір қадамды құжатпен бекітуге негізделеді: бұзушылықты тіркеуден бастап қызметкерді бұйрықпен таныстыруға дейін. Кез келген кезеңді өткізіп жіберу жұмыс берушінің даудағы ұстанымын әлсіретеді. Bonafacto заңгерлері құжаттарды оқиға барысында жинауды, оларды кейіннен қалпына келтіруге тырыспауды ұсынады.
Тәртіптік жаза жұмыс беруші қызметкерден жазбаша түсініктеме талап еткеннен кейін ғана қолданылады. Қызметкерге дайындалуға уақыт беріледі, бас тарту актімен ресімделеді. Содан кейін себептердің дәлелділігі бағаланады: ауру, бала күтімі, апат, өзге де мән-жайлар. Бұл бағалауға бұйрыққа негіз бар-жоғы байланысты — егер себептер дәлелді болса, жаза қолданылмайды. Bonafacto-да атап өтеді: дәлелділік туралы қорытынды жазбаша тіркелуі керек, әйтпесе ол ешбір дәлелсіз пікір болып қалады.
Егер құжаттар олқылықтармен жиналса — бас тарту туралы акт жоқ, түсініктеме талап етілмеген, өткізіп жіберу себебі сипатталмаған — бұйрықты шығармаған дұрыс, алдымен олқылықты жабқан жөн. Жетіспейтін құжат фактісі бойынша, қатысушылардың күні мен қолтаңбаларымен ресімделеді. Кейінгі күнмен шығарылған бұйрық өткізіп жіберілген кезеңді түзетпейді.
- 1-қадам. Бұзушылықты тіркеу: басшының баянат хаты, акт, қызметтік тексеру
- 2-қадам. Жазбаша түсініктеме талап ету; бас тартуды актімен ресімдеу
- 3-қадам. Себептердің дәлелділігін бағалау және қорытындыны жазбаша бекіту
- 4-қадам. Тәртіптік жаза қолдану туралы бұйрықты оның түрі мен негізін көрсете отырып шығару
- 5-қадам. Қызметкерді бұйрықпен қолтаңбасын ала отырып таныстыру; бас тартуды актімен тіркеу
Тәртіптік жаза қолданылған кездегі түсініктеме: оны қалай дұрыс талап ету керек және бас тартқан жағдайда не істеу керек
Тәртіптік жаза қолданар алдында жұмыс беруші қызметкерден жазбаша түсініктеме талап етуге міндетті — бұл қызметкер өзінің теріс қылыққа қатысты көзқарасын және оның себептерін баяндайтын құжат. Талап жазбаша түрде ресімделеді: ауызша «түсініктеме беру» ұсынысының дәлелдік күші жоқ. Талапта қызметкерге нақты нені таңып отырғаны және қандай мерзімге дейін жауап күтілетіні көрсетіледі.
Түсініктеме талапта көрсетілген мерзімде ұсынылады; мерзім қолтаңба қойдырып табыс етілген немесе хабарламасы бар пошта арқылы жіберілген күннен кейінгі күннен бастап есептеледі. Түсініктеменің ұсынылмауы жаза қолдануға кедергі келтірмейді, бірақ актімен тіркеледі.
Қызметкердің талапқа қол қоюдан бас тартуы рәсімді тоқтатпайды: табыс ету куәгерлердің қатысуымен жасалатын актімен расталады — онда бас тартудың күні, уақыты және мәні көрсетіледі. Мұндай акт талап мәтінімен және жіберілгенін растайтын құжатпен бірге қызметкердің хабардар болғаны туралы мәселені жабады. Егер қызметкер талапты алудан да, актіге қол қоюдан да бас тартса, құжат хабарламасы бар пошта арқылы жіберіледі — түбіртек пен тізімдеме жіберілгенін дәлелдейтін құжат болады.
Қызметкердің жазбаша түсініктемесінсіз немесе мерзімінен тыс қолданылған жаза сотта almost әрдайым жойылады. Мұнда рәсім жазаның қатаңдығынан маңыздырақ. Дулат Абенов
Тәртіптік жазаның мерзімдері: жаза қашан қолданылмайды
ҚР Еңбек кодексі жұмыс берушіні уақыт бойынша екі мерзіммен шектейді: қысқа мерзім — теріс қылық анықталған күннен бастап және шекті мерзім — ол жасалған күннен бастап. Анықталған күнді құжатпен растаған дұрыс — баяндама хат, акт, тексеру нәтижесі: дәл осы күннен бастап жұмыс берушінің белгіленген аралыққа сыйған-сыймағаны есептеледі.
Мерзім өткеннен кейін кешіктірілген жазаны қолдануға болмайды, тіпті кінә расталған жағдайда да. Ревизия, қаржы-шаруашылық қызметін тексеру немесе аудит нәтижелері бойынша анықталған теріс қылықтар бойынша заң неғұрлым ұзақ мерзім белгілейді: ол іс-шара аяқталған күннен бастап есептеледі. Созылмалы теріс қылық (мысалы, уақытында тапсырылмаған есеп, оны қызметкер тапсырмай жалғастыра береді) бір реттік оқиға емес, жалғасып жатқан бұзушылық ретінде қарастырылады — сонда мерзім мұндай мінез-құлық тоқтаған немесе оның жолы кесілген сәттен бастап есептеледі, бірінші күннен емес.
- Екі мерзім: жаза қолдану теріс қылықтың анықталған күнімен де, оның жасалған күнімен де шектеледі.
- Анықталған күн: бұзушылықты құжатпен тіркеу күні — баяндама хат, акт, тексеру қорытындылары.
- Ауру және демалыс: қызметкердің ауру және демалыс уақыты мерзімге есептелмейді; осы кезеңдерде жаза қолданылмайды.
- Қолданылу мерзімі: жазаның қолданылу мерзімі ҚР ЕК -мен шектелген; егер осы уақыт ішінде жаңа жаза болмаса, қызметкер жазасы жоқ деп есептеледі.
- Мерзімінен бұрын алып тастау: жұмыс берушінің бастамасымен, қызметкердің өтінішімен немесе басшының өтінішхатымен мүмкін.
- Созылмалы теріс қылық: мерзім бұзушылық тоқтаған немесе оның жолы кесілген сәттен бастап есептеледі, бірінші эпизодтан емес.
Практикалық кеңес: анықталған күнді бұзушылық туралы білген сол күні тіркеңіз — дауда оны кейінге шегеріп түсіндіруге қарағанда, баяндама хатты дереу рәсімдеу оңайырақ.
Жұмыс берушіге мерзімге сыйу жолы: жұмыс бақылау парағы
Егер рәсім «жадымен» жүргізілсе, мерзімді сақтау мүмкін емес: әр кезең күні көрсетілген құжат қалдыруы тиіс. Қысқа реттілікті қол астында ұстаңыз — ол бұзушылық анықталғаннан бұйрық шыққанға дейінгі күндерді жоғалтпауға көмектеседі.
- Фактіні тіркеу: тікелей басшының баяндама хаты немесе бұзушылық туралы акт — күні, орны және теріс қылықтың мәні көрсетілген.
- Түсініктеме талап ету: жазбаша, қолтаңба астында немесе хабарламасы бар поштамен; бас тартуды актімен рәсімдеу.
- Себептерді бағалау: ауру, бала күтімі, апат, өзге де мән-жайлар — дәлелділігі бұйрыққа дейін тексеріледі, кейін емес.
- Жаза түрін ауырлықпен сәйкестендіру: ескерту, сөгіс, қатаң сөгіс, шартты бұзу — тек кодекстің тізбесінен.
- Бұйрық шығару: теріс қылықтың сипаттамасы, анықталған күні, растайтын құжаттарға және кодекс нормасына сілтеме жасалады.
- Қызметкерді таныстыру: қолтаңба астында; бас тарту — қайтадан актімен.
Осы тізбектегі әлсіз тұс — құжаттар арасындағы үзіліс: егер акт бұйрықтан кейін жасалса немесе түсініктеме «көріну үшін» талап етілсе, күндер реттілікті растауды тоқтатады. Бұйрыққа қол қояр алдында қағаздардың хронологиясын тексеріңіз — бұл жазаның күшін жоюды даулаудан арзанырақ.
Тәртіптік жаза қолдану туралы бұйрық: мазмұны, нысаны және қызметкерді таныстыру
Тәртіптік жаза қолдану туралы бұйрық — бұл жұмыс берушінің кімге және қандай себеппен шара қолданылғанын тіркейтін жазбаша актісі. Оған теріс қылық фактісі мен мән-жайларын растайтын құжаттар негіз болады: басшының баяндама немесе қызметтік жазбасы, түсініктеме беруден бас тарту туралы акт, қызметтік тексеру нәтижелері туралы акт, қызметкердің жазбаша түсініктемесі немесе оның ұсынылмауы туралы акт. Шара түрі теріс қылықтың ауырлығына және ҚР Еңбек кодексінің тізбесіне сәйкес болуы тиіс: ескерту, сөгіс, қатаң сөгіс, жұмыс берушінің бастамасы бойынша еңбек шартын бұзу.
Бұйрық үлгісі қызметкер туралы мәліметтерді, теріс қылықтың сипаттамасын және оның анықталған күнін, растайтын құжаттарға және ҚР Еңбек кодексінің нормасына сілтемені, жаза түрін, жасалған күні мен тіркеу нөмірін, құжатты шығарған адамның лауазымы мен деректерін қамтиды. Әдетте деректемелер осы тәртіппен келтіріледі:
- жұмыс берушінің атауы және бұйрықтың деректемелері (күні, нөмірі);
- қызметкердің деректері: тегі, аты, әкесінің аты, лауазымы, құрылымдық бөлімшесі;
- тәртіптік теріс қылықтың уақыты мен мән-жайларын көрсете отырып сипаттамасы;
- теріс қылықты растайтын құжаттарға және қызметкердің жазбаша түсініктемесіне сілтеме;
- жаза қолданылған ҚР Еңбек кодексінің нормасы;
- жаза түрі және бұйрықты шығарған уәкілетті адамның қолтаңбасы.
Қызметкер бұйрықпен қолтаңба қойып таныстырылады; егер ол бас тартса немесе таныса алмаса, бұл туралы акт жасалады — мұндай құжат рәсімнің сақталғанын растайды. Бұйрықтың көшірмесі қызметкерге беріледі, ал қолтаңбадан бас тарту қолданылған шараны жоймайды. Практикалық кеңес: танысу күні мен уақытын бұйрықтың өзінде немесе жеке актіде тіркеңіз — бұл қызметкер жазаға дауласқан жағдайда қажет болады.
Бұйрыққа қол қою алдында нені тексеру керек
Бұйрық барлық материалдар жиналғаннан кейін ғана шығарылады: оларсыз құжат дәлелдік негізден айырылады. Құжаттар тізбегінен өтіп, әрбір қадамның қағазбен жабылғанына көз жеткізіңіз.
- Бұзушылық фактісі: баяндама немесе қызметтік жазба не уәкілетті адам жасаған және бірнеше қызметкер қол қойған бұзушылық туралы акт бар.
- Түсініктеме сұрату: талап жазбаша ресімделген, қолтаңба қойып табысталған немесе хабарламасы бар пошта арқылы жіберілген; бас тарту немесе алынбауы актімен жабылған.
- Себептерді бағалау: бұйрықта немесе жеке анықтамада себептердің неліктен дәлелсіз деп танылғаны көрінеді — әйтпесе шараның теріс қылық ауырлығына сәйкестігін негіздеу қиын болады.
- Мерзімдер: бұйрық шығарылған сәтте ҚР Еңбек кодексінде жаза қолдануға бөлінген кезең өтпеген.
- Оқиғалардың бірыңғай нұсқасы: баяндамадағы, актідегі және бұйрықтағы күндер, уақыт пен тұжырымдар сәйкес келеді; олардың арасындағы алшақтық — құжаттың салмағын жоғалтатын типтік қате.
Бұйрықта артық нәрсенің жоқтығын бөлек тексеріңіз: қызметкердің бағалау сипаттамалары, ауызша келісімдерге сілтемелер, кодексте жоқ негіздер. Ұмытылатын нюанс: бұйрық — «тәрбиелік» тұжырымдар орны емес, ол теріс қылықтың, құжаттардың және норманың құрғақ тіркелуі ретінде оқылуы тиіс.
Бұзушылықты тіркеу: дауда жұмыс берушіні қандай дәлелдер қорғайды
Теріс қылықтың дәлелдері жазалау туралы бұйрыққа дейін жиналады: оларсыз жұмыс берушіге бұзушылық фактісін де, рәсімнің сақталғанын да растайтын ештеңе жоқ. Тіркеу әр эпизод бойынша жеке жүргізіледі, бұзушылықтың күні, орны және мәні көрсетіледі. Материалдар жеке іске қоса тігіледі — осылайша оларды тексеру кезінде және сотта ұсыну оңайырақ.
Негізгі құжат — тәртіптік бұзушылық туралы акт: оны уәкілетті тұлға жасайды, бірнеше қызметкер қол қояды. Егер бұзушылықты тікелей басшы анықтаса, бірінші басшының атына баяндама жазылады — кінә туралы қорытындысыз фактілер: не болды, қашан, кім қатысты, қандай құжаттар оны растайды. Басшының баяндама бойынша қаулысы мән-жайларды тексеруді бастайды.
- Бұзушылық туралы актілер: бірнеше қызметкер жасайды, күні мен қолтаңбалары көрсетіледі.
- Баяндамалар мен қызметтік жазбалар: теріс қылықтың фактісін, уақытын және мән-жайларын тіркейді.
- Қызметкердің жазбаша түсініктемелері: немесе оларды ұсынудан бас тарту туралы акт.
- Куәлардың түсініктемелері: өздері жеке көргенін растайды.
- Есептер, журналдар және жұмыс нәтижелері туралы құжаттар: жоспардан немесе нормадан ауытқуды көрсетеді.
- Тексерулер, ревизиялар және қызметтік тергеулер материалдары: эпизод бойынша қорытынды тұжырымдар.
Әлсіз тұс — кейінгі күнмен қойылған немесе қолтаңбасыз жасалған құжаттар: олар оқиғаны да, мерзімдерді де растамайды. Bonafacto заңгерлері материалдарды бұзушылық анықталған күні жинауды және оларды бұйрықпен бірге сақтауды ұсынады. Әр қағаз «кім, қашан, нақты нені бұзды» деген сұраққа жауап беретінін алдын ала тексеріңіз.
Тәртіптік жаза және жұмыстан шығару: шартты бұзу қашан заңды болады
Жұмыс берушінің бастамасымен еңбек шартын бұзу — ҚР Еңбек кодексінде ескерту, сөгіс және қатаң сөгіспен қатар аталған дербес жауапкершілік шарасы. Оны кодексте бекітілген негіз болған жағдайда және рәсімді сақтай отырып қана қолдануға болады.
Мұнда екі түрлі жағдайды ажырату маңызды. Біріншісі — алынбаған жаза болған кезде жұмыстан шығару: қызметкер бұрын жауапкершілікке тартылған, жаза алынбаған және өтелмеген, ал ол еңбек міндеттерін қайтадан бұзған. Екіншісі — біржолғы негіздер: шартты бұзу үшін төмендегі тізімнен бір ғана теріс қылық жеткілікті, бұрынғы жаза талап етілмейді.
- Міндеттерді қайталап орындамау: қызметкер алынбаған немесе өтелмеген жазасы болған кезде еңбек міндеттерін қайтадан бұзған
- Жұмыста болмау: бір жұмыс күні (ауысым) ішінде дәлелді себепсіз қатарынан үш және одан да көп сағат жұмыста болмау
- Мас күй: жұмысқа алкогольдік, есірткілік немесе өзге де мас күйде келу
- Құпияны жария ету: заңмен қорғалатын, қызметкерге жұмысы бойынша белгілі болған құпия ашылған
- Ұрлау немесе қасақана зақымдау: жұмыс орнындағы мүлік, факт заңды күшіне енген үкіммен немесе қаулымен анықталған
- Еңбекті қорғауды бұзу: ауыр зардаптарға әкеп соқтырған немесе олардың туындау қаупін тудырған
Бұйрық шығару алдында Bonafacto заңгерлері негіздің құжаттармен расталғанын және рәсімнің сақталғанын тексеруді ұсынады: түсініктеме талап етілген, мерзімдер сақталған, қызметкер бұйрықпен таныстырылған. Осы қадамдардың кез келгеніндегі қате заңды жұмыстан шығаруды даулыға айналдырады.
Қызметкердің тәртіптік жазаны шағымдануы және даудағы жұмыс берушінің ұстанымы
Салынған жазамен келіспейтін қызметкер алдымен жұмыс берушіде құрылған болса, келісім комиссиясына жүгінеді, ал оның шешімімен келіспеген жағдайда немесе комиссия болмаған кезде — бұйрықты заңсыз деп тану туралы талап арызбен сотқа жүгінеді. Қатар жергілікті еңбек инспекциясы органына шағымдануға болады. Еңбек даулары бойынша сотқа жүгіну мерзімдері ҚР Еңбек кодексінде белгіленген, оларды дәлелді себепсіз өткізіп алу талап арызды қанағаттандырудан бас тартуға әкеп соғады.
Жұмыс берушіге жаза салу алдында қызметкерден жазбаша түсініктеме талап етілгенін растау маңызды. Түсініктеменің болмауы немесе бас тарту туралы актіні тәртіпті бұза отырып жасау жазаны дәлелдік күшінен айырады. Сот теріс қылықтың өз фактісінен басқа, рәсімнің сақталуын, бұзушылық ауырлығының таңдалған шараға сәйкестігін және қызметкердің бұған дейінгі мінез-құлқының ескерілуін тексереді. Bonafacto заңгерлері жұмыс беруші тарапының ұстанымын рәсімнің әрбір қадамын растайтын құжаттардан құрастырады, — оларсыз тіпті дәлелденген теріс қылық та бұйрықты құтқармайды.
- Түсініктеме: қызметкердің жазбаша түсініктемесі немесе оны ұсынудан бас тарту туралы акт
- Баяндама: тікелей басшының теріс қылық туралы жазбаша хабарламасы
- Тергеу: бұзушылықтың күні, орны және мән-жайлары көрсетілген қызметтік тергеу актісі
- Бұйрық: қызметкерді таныстыра отырып жаза салу туралы құжат немесе танысудан бас тарту туралы акт
- Жергілікті актілер: бұзылуы айып етілетін еңбек тәртібі қағидалары мен лауазымдық нұсқаулық
- Мөлшерлестік: шараны бағалау үшін бұған дейінгі көтермелеулер мен жазалар туралы құжаттар
Жұмыс берушінің тәртіптік жаза қолдану кезіндегі типтік қателері және олардың салдары
Тәртіптік жаза қолдану кезіндегі қателер теріс қылықтың мәніне емес, рәсімге қатысты. Жұмыс беруші ескерту, сөгіс, қатаң сөгіс қолдануға немесе еңбек шартын бұзуға құқылы, бірақ тек осы тізбе шегінде және тәртіпті сақтай отырып. Тәртіптің бұзылуы формальды түрде дұрыс шешімді заңсызға айналдырады. Еңбек дауында сот тек теріс қылық фактісін ғана емес, сонымен қатар жұмыс берушінің оны қалай тіркегенін және қызметкерге қалай түсіндіргенін де тексереді.
Түсініктеменің болмауы немесе қызметкердің оны беруден бас тартуы акт жасалмай, жұмыс берушіні дәлелден айырады. Жаза қолдануға болатын мерзімнің өткізіп алынуы өздігінен шараны заңсыз етеді. Теріс қылықты жазбаша тіркемей және қызметкерді бұйрықпен таныстырмай жазалау заңды күшке ие емес. ҚР Еңбек кодексінде белгіленген тізбеден тыс жаза қолдануға жол берілмейді. Кінәсі анықталмаған қызметкерге шара қолдану бұйрықтың жойылуына және өтемақы төлеуге әкеп соғады. Bonafacto заңгерлері құжаттарды талдау кезеңінде істе түсініктеме беруден бас тарту туралы актінің және бұйрықтағы қызметкердің қолтаңбасының бар-жоғын тексереді, — оларсыз даудағы ұстаным әлсірейді.
- қызметкердің жазбаша түсініктемесі немесе түсініктеме беруден бас тарту туралы акт жоқ;
- жаза белгіленген мерзім өткеннен кейін қолданылған;
- теріс қылық бұйрық шығарылғанға дейін құжатпен тіркелмеген;
- шара ҚР Еңбек кодексінде көзделген тізбеге кірмейді;
- жаза кінәсі дәлелденбеген қызметкерге қолданылған;
- қызметкер бұйрықпен қол қойдыру арқылы таныстырылмаған.
| Қате | Еңбек дауындағы салдары |
|---|---|
| Түсініктеме немесе бас тарту туралы акт жоқ | Бұйрық заңсыз деп жойылады |
| Жаза қолдану мерзімі өткізіп алынған | Жаза жарамсыз деп танылады |
| Теріс қылық тіркелмеген | Сот үшін дәлелдемелер жоқ |
| Шара ҚР ЕК тізбесінен тыс | Жазаның күші жоқ |
| Қызметкердің кінәсі дәлелденбеген | Қалпына келтіру және өтемақы |
ҚР Еңбек кодексі бойынша жазалар тізбесі: ескерту, сөгіс, қатаң сөгіс, жұмыс берушінің бастамасы бойынша еңбек шартын бұзу.
Бұйрық шығарылғанға дейін құжаттарды тексеруді қалай құру керек
Тексеруді хронология бойынша жүргізген ыңғайлы: бұзушылық байқалған сәттен бастап қызметкердің бұйрыққа қол қоюына дейін. Осылайша рәсім қай қадамда істен шыққаны және оны құжат шығарылғанға дейін жабуға бола ма, соны көруге болады. Егер олқылықты жою мүмкін болмаса, қатаң шараны талап етуден гөрі неғұрлым жұмсақ шараны таңдаған жөн.
- Анықталған күні: ауызша баяндама емес, баяндама хатпен, актімен немесе тексеру нәтижесімен расталған.
- Теріс қылық фактісі: кінә туралы тұжырымдардан бөлек, бұзушылықтың күні, орны және мәні бойынша сипатталған.
- Түсініктеме талап ету: қол қойдыру арқылы тапсырылған немесе хабарламасы бар пошта арқылы жіберілген.
- Түсініктеме беруден бас тарту: бірнеше қызметкердің қолтаңбасымен актімен ресімделген.
- Мөлшерлестік: жаза түрі теріс қылықтың ауырлығымен және қызметкердің бұрынғы мінез-құлқымен салыстырылған.
- Таныстыру: қызметкердің бұйрықтағы қолтаңбасы немесе танысудан бас тарту туралы акт.
Жеке тұзақ — рәсімдерді араластыру: тәртіптік жаза сыйлықақыдан айыруды алмастырмайды және залалды өтеудің орнын баспайды. Әрбір негіз өз құжаттар пакетімен ресімделеді, әйтпесе дауда жұмыс берушіге шараның нақты не үшін қолданылғанын түсіндіру қиынға соғады.
Қорытынды
ҚР Еңбек кодексі бойынша жауапкершілік шарасы қатаңдыққа емес, рәсімге негізделеді: жазалар тізбесі жабық, оны жұмыс беруші кеңейтуге құқылы емес. Ескерту, сөгіс, қатаң сөгіс және еңбек шартын бұзу қызметкердің жазбаша түсініктемесінен кейін ғана қолданылады, ал теріс қылықтың дәлелдері бұйрық шығарылғанға дейін жиналады — кейін емес.
Мерзімдер жұмыс берушінің зиянына жұмыс істейді: жаза қолдану үшін өткізіп алынған кезең бұйрықтың күшін жояды, сондықтан күндер бұзушылық туралы белгілі болған бірінші күннен бастап тіркеледі. Құжаттарды, түсініктемелерді және бұйрықпен танысуды қатысушылардың жадында оқиға жаңа кезде бірден ресімдеген дұрыс.
- Негіздемені тексеріңіз: теріс қылық кодексте аталған жазаларға сәйкес келе ме.
- Дәлелдер мен түсініктемені бұйрыққа дейін жинаңыз, кейін емес.
- Мерзімдерді салыстырыңыз — әйтпесе жаза қолдануға жол берілмейді.
Практикалық кеңес: әрбір бұзушылық бойынша күндері көрсетілген жеке қалта жүргізіңіз — ол дау кезінде де, тексеру кезінде де қажет болады.