Отбасы және балалар
Есиетнаманы даулау: негіздер, мерзімдер және соттағы дәлелдер
Есиетнаманы сотта даулау тек заңда белгіленген негіздер бойынша және белгіленген мерзімдерді сақтай отырып мүмкін. Төменде қандай ресімдеу кемшіліктері жарамсыздыққа әкелетінін, кімнің талап арыз беруге құқылы екенін және сот қандай дәлелдерді назарға алатынын талдаймыз.
Өсиет туралы дау мұра қалдырушы қайтыс болғаннан кейін, нотариус мұра ісін ашып, үлестерді бөлген кезде туындайды. Біреулер құжаттағы қолтаңба немесе оның мазмұны марқұмның еркін білдірмейді деп санайды, ал басқалары міндетті үлеске құқығы бола тұра, өздерінің мұрагерлер қатарына қосылмағанын анықтайды. Бұл кезеңде ренішпен әрекет етпей, даудың құқықтық перспективасы бар-жоғын салқын бағалау маңызды.
Әрі қарай — жарамсыз және дауланатын өсиеттің айырмашылығы, куәландыру нысаны мен тәртібінде қандай бұзушылықтар кездесетіні, кімнің талап арыз беруге құқығы бар екені және қандай мерзімге үлгеру керектігі туралы. Дәлелдемелік базаны бөлек қарастырамыз: сотты ненің сендіретіні, қандай дәйектердің негізсіз қалатыны және өсиет, міндетті үлес пен нақты мүлікті, мысалы, пәтерді бөлудің арақатынасы қандай екені.
Өсиетті даулау: бұл не береді және қашан бастау мағынасы бар
Өсиетті даулау — мұрагер немесе өзге мүдделі тұлға соттан өсиетті толық немесе ішінара жарамсыз деп тануды сұрайтын дербес талап арыз. Сот мүлікті бөлудің әділдігін емес, құжаттың заңға сәйкестігін тексереді: қол қойылған сәтте өсиет қалдырушының әрекетке қабілеттілігін, еріктің еріктілігін, нысанның және куәландыру тәртібінің сақталуын. Мұрагерлік іс тек кімнің құқыққа кіретінін және мұра массасына не кіретінін тіркейді, ал дау өсиеттің өзінің жарамдылығына қатысты.
Сотта өсиетті даулау дәлелдердің екі тобына сүйенеді: нысан мен тәртіптің бұзылуы (өкілеттігі жоқ тұлғаның куәландыруы, міндетті болған кезде куәгерлердің болмауы) және ерік кемістіктері (өсиет қалдырушы өз әрекеттерінің мәнін түсінбеген, алдау, зорлық-зомбылық немесе қорқыту ықпалымен әрекет еткен). Сот құжат мәтінін ғана емес, дәлелдемелердің жиынтығын бағалайды. Bonafacto заңгерлері алдымен құжаттарды зерттеп, содан кейін ғана перспективаларды бағалайды — қағаздарсыз мүмкіндіктер туралы қорытынды болжам болар еді.
- Өз әрекеттерін түсінуге қабілетсіздік: өсиетке өз іс-әрекеттеріне есеп бермеген немесе оларды басқара алмаған тұлға қол қойған.
- Куәландыру тәртібінің бұзылуы: міндетті куәгерлер немесе олардың қолтаңбалары жоқ.
- Өсиет қалдырушыға қысым жасау: пайда алушы тарапынан қорқыту, алдау немесе ықпал ету.
- Нысан кемістіктері: құжат белгіленген нысанды бұза отырып ресімделген немесе жойылмайтын қайшылықтарды қамтиды.
- Түпнұсқалылыққа күмән: қолтаңба немесе мәтін өсиет қалдырушымен жасалмаған деп болжауға негіз бар.
- Міндетті үлесті қорғау: дау кәмелетке толмаған немесе еңбекке қабілетсіз балалардың, еңбекке қабілетсіз жұбай мен ата-ананың міндетті үлесін қорғау үшін қажет.
Өсиетті ресімдеу: қандай заң талаптары дауға әкеледі
Қазақстанда өсиет жазбаша жасалады және нотариус куәландырады. Ресімдеуге тек өсиет қалдырушының өзі ғана жіберіледі: сенімхат бойынша өкілдік жүрмейді. Нотариус жеке басын анықтайды, әрекетке қабілеттілігін тексереді және әрекеттердің мәні мен салдарын түсіндіреді. Осы шарттардың кез келгенін бұзу соттағы дауға негіз болады.
Егер өсиет қалдырушы ауруына, дене кемістігіне немесе сауатсыздығына байланысты құжатқа өзі қол қоя алмаса, оның орнына қол қоюшы қол қояды — бұл себебін көрсете отырып, мәтінде тікелей айтылады. Қол қоюшы әрекетке қабілетті және мұраға мүдделі болмауға тиіс. Нотариус өсиетті өсиет қалдырушының сөзінен жазып алғанда куә міндетті (ҚР АК 1051-бабы 1-тармағы), ал жасырын өсиетті екі куә мен нотариустың қатысуымен конвертке жабыстырады (ҚР АК 1051-бабы 4-тармағы). Жасау, қол қою және куәландыру тәртібін бұзу — мысалы, қол қоюшының қолтаңбасының болмауы немесе міндетті куәнің қатысуының болмауы — мүдделі тұлғаның талап арызы бойынша өсиетті жарамсыз деп тануға негіз (ҚР АК 1056-бабы 2-тармағы).
Өсиетті даулау себептері
Өсиетті даулау себептері рәсімнің өзінің кемшіліктеріне саяды: өсиет қалдырушы өз әрекеттерін ұғынбаған, құжатқа негізсіз басқа адам қол қойған, нотариус жеке басын тексермеген, куәнің қатысу тәртібі бұзылған. Бұған қолтаңбаны қолдан жасау, туыстарының қысым көрсетуі және тиісті емес тұлғаның куәландыруы да жатады. Әрбір мән-жай талап арызға негіз бола алады — оны дәлелдемелермен растау ғана маңызды.
Ресімдеуді тексеру кезінде сот бірнеше элементке назар аударады:
- Нысан: құжаттың нотариаттық нысаны сақталған ба.
- Жеке басы: кім қол қойды және қол қою сәтінде өсиет қалдырушы әрекетке қабілетті болды ма.
Практикалық кеңес: өсиеттің және оған қатысты құжаттардың көшірмелерін сақтаңыз — дау туындаса, куәландыру барысын солар арқылы қалпына келтіру оңайырақ.
Пәтерге өсиет рәсімдеу: құжаттан бастап даулауға дейін
Пәтерге өсиет нотариус жанында жасалады. Өсиет қалдырушы өзінің кез келген мүлкін, оның ішінде болашақта сатып ала алатын мүлкін де өсиет ете алады (ҚР АК 1046-бабының 5-тармағы), ал нотариус куәландыру кезінде пәтерге құқықтың дәлелдемелерін талап етпейді. Нотариус өсиет қалдырушының жеке басын анықтайды және ол өз әрекеттерінің мәнін түсінетінін тексереді. Рәсімдеу нотариаттық куәландырылған құжатты берумен аяқталады, оның бір данасы нотариуста сақталады, ал мәліметтер бірыңғай нотариаттық цифрлық жүйенің өсиеттерді есепке алу тізіліміне енгізіледі.
Өсиет қалдырушы қайтыс болғаннан кейін өсиет бойынша пәтерді рәсімдеу кезең-кезеңімен жүреді. Алдымен мұрагер мұрагерлік істі жүргізіп отырған нотариусқа мұрагерлікті қабылдау туралы өтінішпен, қайтыс болу туралы куәлікпен және жеке басын куәландыратын құжатпен жүгінеді. Өсиет туралы мәліметтерді нотариус өсиеттерді есепке алу тізілімі бойынша тексереді. Одан әрі нотариус міндетті мұрагерлердің шеңберін және жұбайлық үлестің бар-жоғын анықтайды, содан кейін мұрагерлік құқығы туралы куәлік береді.
- Жеке бас және ерік: нотариус өсиет қалдырушының өз әрекеттерінің мәнін түсінетініне және қысымсыз әрекет ететініне көз жеткізеді.
- Қабылдау туралы өтініш: мұрагер оны қайтыс болу туралы куәлікпен бірге мұрагерлік істі жүргізіп отырған нотариусқа тапсырады.
- Өсиетті тексеру: нотариус ол туралы мәліметтерді өсиеттерді есепке алу тізілімінен табады.
- Мұрагерлік құқығы туралы куәлік: ол құқықты құқықтық кадастрда тіркеуге негіз болады.
- Құқықты тіркеу: кадастрдағы жазба пәтерді рәсімдеуді аяқтайды және оған билік ету мүмкіндігін ашады.
Өсиетті жарамсыз деп тану: дауланатын және жарамсыз
Өсиеттің жарамсыздығы екі түрлі болады. Дауланатын өсиет мүдделі тұлғаның талап арызы бойынша сот оны жарамсыз деп танымайынша жарамды болып есептеледі. Жарамсыз өсиет сот шешіміне қарамастан салдар туғызбайды: заңда көрсетілген мән-жайды анықтау жеткілікті.
Өсиетті сот шешімімен жарамсыз деп тану кемшілік айқын болмаған кезде талап етіледі: өсиет қалдырушы өз әрекеттерінің мәнін түсінбеген, алдау, зорлық-зомбылық немесе қорқыту ықпалымен әрекет еткен. Заң тиісті емес нысанда жасалған өсиетті жарамсыз деп атайды (ҚР АК 1056-бабының 1-тармағы), ал жасау, қол қою және куәландыру тәртібін бұзу — мысалы, міндетті куәнің болмауы — өсиетті талап арыз бойынша жарамсыз деп тануға негіз береді (ҚР АК 1056-бабының 2-тармағы).
Айырмашылық қорғау тәсілін таңдау үшін маңызды. Дауланатын өсиет тиісті талап бойынша сот тәртібімен жарамсыз деп танылады. Жарамсыздық осындай құжат бойынша мұраны қабылдаған мұрагерлердің талаптарына қарсы қарсылық ретінде мәлімделеді және сол процесте дәлелденеді. Практикалық бағдар: талап арыз дайындамас бұрын құжаттың өзін тексеріңіз — жасалған күнін, қолтаңбаны, куәландырған тұлғаның өкілеттігін; нысан кемшілігі мәтіннен көрінеді, ал ерік кемшілігін дәлелдеуге тура келеді.
- Дауланатын өсиет: оны жарамсыз деп тану туралы сот шешімі күшіне енгенге дейін әрекет етеді.
- Жарамсыз өсиет: жеке сот шешімінсіз салдар туғызбайды — заңда белгіленген мән-жай жеткілікті.
- Нысан кемшілігі: өсиет нотариус немесе заң рұқсат еткен тұлға тарапынан куәландырылмаған.
- Ерік кемшілігі: өсиет қалдырушы өз әрекеттерінің мәнін түсінбеген не алдау, зорлық-зомбылық, қорқыту ықпалымен әрекет еткен.
- Өкіл арқылы жасау: заң бұған тікелей тыйым салады — өсиетті тек жеке өзі жасайды.
Өсиет қалдырушы қайтыс болғаннан кейін өсиетті даулау: кім талап арыз бере алады
Талап арыз беру құқығы өсиет оның мүліктік мүдделеріне қозғау салған мүдделі тұлғаға тиесілі: өсиет болмаған жағдайда мұрагер болар еді не өзге үлес алар еді деген адамға. Өсиет қалдырушы талап арыз бере алмайды — тірі кезінде ол өз еркін кез келген уақытта жоюға немесе өзгертуге құқылы. Дау мұра ашылғаннан кейін, өкімді түзету мүмкін болмаған кезде туындайды.
Тұлғалар шеңбері заңмен айқындалған: өсиетсіз шақырылар еді кез келген кезектегі заң бойынша мұрагерлер; кейінірек жасалған немесе өзге мүлікті қамтитын өзге өсиет бойынша мұрагерлер; міндетті мұрагерлер — мұра қалдырушының кәмелетке толмаған немесе еңбекке қабілетсіз балалары, оның еңбекке қабілетсіз жұбайы мен ата-анасы, өсиет мазмұнына қарамастан үлес алатындар. Кім өсиетті даулай алатынын анықтауға өтініш берушінің туыстығы мен мәртебесін тексеру көмектеседі.
Әркім мүддесін дәлелдеуі тиіс: туыстығын, міндетті үлеске құқығын немесе өзге өсиеттің бар екенін. Даулау заңды немесе міндетті үлесті өсиет қалдырушының бөлуіне қарсы қоюға негізделеді. Bonafacto заңгерлері туыстық пен мәртебе туралы құжаттарды тексеруден бастайды — өтініш берушіні тиісті тарап деп тани ма, соған байланысты.
- Өсиет болмаған жағдайда шақырылар еді заң бойынша мұрагерлер.
- Бұрын немесе кейінірек жасалған өсиет бойынша мұрагерлер.
- Міндетті мұрагерлер: кәмелетке толмаған немесе еңбекке қабілетсіз балалар, еңбекке қабілетсіз жұбай мен ата-ана.
- Мұра ашылғаннан кейін қайтыс болған мұрагердің құқық мирасқорлары.
Туыстық немесе мәртебе туралы құжаттар жоғалған жағдайда өсиет қалдырушы қайтыс болғаннан кейін өсиетті даулауға бола ма, оны бөлек анықтаған жөн. Онда мүдде өзге құжаттармен расталады және оларды талап арыз бергенге дейін жинаған дұрыс.
Сот өсиеттің әділдігін емес, оны жасау кезінде заңның сақталуын бағалайды. Егер өсиет нысанының немесе өсиет қалдырушы еркінің бұзылуы құжаттармен расталмаса, дау almost әрдайым ұтылады. Наталья Лукьянова
Өсиетті даулау негіздері: кемшіліктердің төрт тобы
Қазақстанда өсиеттің жарамдылығы туралы дау ҚР Азаматтық кодексінің мәмілелердің жарамсыздығы туралы нормаларына сүйенеді: өсиет — бір жақты мәміле, оған маңызсыздық пен дауланымдылық негіздері қолданылады. Дау өсиет қалдырушы өз әрекеттерінің мәнін түсінген бе және еркін білдірген бе — соны тексеруге саяды, бұл ретте сот мән-жайлардың жиынтығын зерттейді.
Кемшіліктер төрт топқа бөлінеді: еркін емес ерік білдіру (қорқыту, алдау, зорлық-зомбылық, ауыр мән-жайлардың тоғысуы), куәландыру сәтіндегі өсиет қалдырушының жай-күйі (әрекеттеріне есеп бермеген не оларды басқара алмаған), нысан кемшіліктері (куәландыруға қойылатын талаптардың бұзылуы) және мазмұн кемшіліктері (заңға қайшы өкімдер). Әрбір негіз дәлелдеуді талап етеді — мүлікті бөлуге келіспеу жеткіліксіз. Bonafacto заңгерлері перспективаларға адал баға береді, оның ішінде перспективалар аз болған жағдайда да.
Төмендегі кесте негізді растайтын мән-жайлармен және оларды кім дәлелдейтінімен салыстырады.
| Негіз | Растайтын мән-жайлар | Кім дәлелдейді |
|---|---|---|
| Қорқыту, алдау, зорлық-зомбылық | Полицияға жүгінулер, куәгерлер, хат алмасу, аудиожазбалар | Талапкер-мұрагер |
| Ауыр мән-жайлардың тоғысуы | Ауру, мұқтаждық, пайда алушыға тәуелділік | Талапкер-мұрагер |
| Есі дұрыс болмауы, куәландыру сәтіндегі жай-күй | Сот-психиатриялық сараптама қорытындысы, медициналық құжаттар | Талапкер-мұрагер |
| Нысан мен куәландыру тәртібінің бұзылуы | Өсиет мәтіні, нотариустың деректері, тіркеу тізілімі | Талапкер-мұрагер |
| Өкімнің жол берілмейтін мазмұны | Мүлікке құқық белгілейтін құжаттар, мұрагерлер шеңбері | Талапкер-мұрагер |
Жай-күй өсиет куәландырылған күнге бағаланады; сараптама іс материалдары бойынша қайтыс болғаннан кейін де жүргізілуі мүмкін.
Аталған топтардың әрқайсысы өз дәлелдемелер жиынтығына сүйенеді, ал сот оларды жеке-жеке емес, жиынтығында бағалайды. Практикалық кеңес: мән-жайларды із суымай тұрғанда тіркеңіз — жазбаша растаулар неғұрлым ерте жиналса, ұстанымды құру соғұрлым оңай.
Өсиетті және мұраны даулау: үлестер мен міндетті мұрагерлер
Өсиетті толық немесе ішінара даулайды. Толық жою мүлікті заң бойынша, кезектегі мұрагерлер арасында бөлуді білдіреді. Ішінара — бұл өсиеттің жекелеген шарттарын даулау: нақты өкімдер немесе үлестер қозғалады, ал қалған бөлігінде мұра қалдырушының еркі сақталады. Сондықтан алдымен ненің бұзылғаны анықталады: құжат нысаны, өсиет қалдырушының ерік бостандығы немесе нақты мұрагердің құқықтары.
Жеке негіз — міндетті үлес. Міндетті үлеске құқық мұра қалдырушының кәмелетке толмаған немесе еңбекке қабілетсіз балаларында, еңбекке қабілетсіз жұбайы мен ата-анасында болады (ҚР АК 1069-бабының 1-тармағы) — өсиеттің мазмұнына қарамастан. Мөлшері — олардың әрқайсысына заң бойынша мұрагерлік кезінде тиесілі болар үлестің кемінде жартысы (ҚР АК 1069-бабының 1-тармағы).
Міндетті үлеске құқық мұра ашылған сәттегі мұрагердің жай-күйі бойынша бағаланады: кәмелетке толмауы немесе жасы немесе денсаулығы бойынша еңбекке қабілетсіздігі. Егер міндетті мұрагер өсиетте аталмаған болса, ол үлесті сот арқылы талап етуге құқылы.
Үлестер туралы дау мүлік құрамы мен тұлғалар шеңберін ескере отырып шешіледі. Ең алдымен мыналар тексеріледі:
- мұрагердің еңбекке қабілетсіздігі және растайтын құжаттар
- мұралық мүліктің құрамы мен оның құны
- міндетті үлеске құқығы бар мұрагерлердің болуы
- өсиеттің нысанға және куәландыруға қойылатын талаптарға сәйкестігі
- қол қою сәтінде өсиет қалдырушының ерік бостандығы
Еңбекке қабілетсіздігі туралы құжаттар алдын ала жиналады: олардан мұрагердің міндетті мұрагерлер қатарына кіретін-кірмейтіні тәуелді.
Жарамсыз деп тану, шағымдану және наразылық білдіру: айырмашылығы неде
Өсиетті жарамсыз деп тану туралы бір талап арыздың әртүрлі негіздерінің тұрмыстық атаулары — жарамсыз деп тану, шағымдану және наразылық білдіру (ҚР АК-нің 1056-бабы), ал өсиетке дауласу тәртібі даудың нақты нені тудырғанына байланысты. Мұра қалдырушы қайтыс болғаннан кейін жарамсыз деп тану тек құжатты жарамсыз деп тану арқылы ғана мүмкін: нотариус мұра ашылғаннан кейін өсиеттің күшін жоя алмайды, оның өкілеттігі куәландырумен және рәсімді тексерумен шектелген. Даудың қорытындысы — жарамсыздық туралы сот актісі.
Шағымдану нысан мен куәландыру тәртібінің кемшіліктеріне қатысты (жасырын өсиет, куә, мұра қалдырушының орнына қолтаңба): рәсімге дау айтылады, сот ресімдеу кезіндегі заңның сақталуын тексереді. Наразылық білдіру — мазмұнына: бөтен мүлікке билік ету, міндетті үлеске қарсы шарттар. Жарамсыздық толық немесе ішінара танылады, кейде заң бойынша мұрагерлікке әкеп соғады.
Жай-күйді дәлелдеу талаптары
Ортақ нәрсе — дәлелдемелерге қойылатын талаптар: қайтыс болғаннан кейінгі психологиялық-психиатриялық сараптама, медициналық құжаттар, куәлардың айғақтары, қысым мен дәрі қабылдау туралы деректер. Жай-күй қол қойылған сәтте бағаланады.
Іс жүзіндегі негізгі айырмашылықтар:
- Жарамсыз деп тану: мұра қалдырушы қайтыс болғаннан кейін құжатты жарамсыз деп тану — заң өзгедей жоюға жол бермейді;
- Шағымдану: нысанның, куәландыру тәртібінің және ерік білдірудің еріктілігінің бұзылуы туралы дау;
- Наразылық білдіру: билік ету мазмұны және оның міндетті үлеске сәйкестігі туралы дау;
- Нәтиже: жарамсыздық туралы сот актісі;
- Көлемі: жарамсыздық толық немесе ішінара болады — екінші жағдайда билік ету қалған бөлігінде қолданылады;
- Дәлелдемелер: талап арыз берілгенге дейін жиналады — медициналық құжаттар, сараптама қорытындысы, куәлардың айғақтары.
Өсиетті даулау дауындағы дәлелдемелер: не тиімді
Мұндай істе дәлелдемелер нақты фактіні растайды: өсиет қалдырушының қол қойған сәттегі жай-күйін не құжаттың өзінің кемшілігін. Сот әрбір мән-жайды жеке дәлелдемелер тобы бойынша бағалайды, сондықтан құжаттар жиынтығы сілтеме жасалатын негізге қарай дайындалады.
Негізін медициналық құжаттама құрайды: ауру тарихынан үзінділер, амбулаториялық карта, бейінді мамандардың қорытындылары, сана мен ерікке әсер ететін препараттарды қабылдау туралы жазбалар. Олар бойынша өсиет қалдырушының есепте тұрғаны, емделуден өткені, қол қойылған күнге қандай диагноздар расталғаны көрінеді, — осылайша заңдық маңызы бар сәттегі адамның жай-күйі бағаланады.
Медициналық жазбалар жеткіліксіз болған жағдайда іс материалдары бойынша сот-психиатриялық сараптама тағайындалады: сарапшылар өз әрекеттерінің мәнін түсіну және оларды басқару қабілеті туралы қорытынды береді. Қолтаңбаны немесе қолжазба мәтінді даулаған кезде почерктану сараптамасы қажет. Куәгерлердің — нотариустың, дәрігерлердің, көршілердің, туыстардың — айғақтары жазбаша дәлелдемелермен бірге тексеріледі.
- Медициналық құжаттар: ауру тарихы, амбулаториялық карталар, дәрігерлердің қорытындылары, дәрі қабылдау туралы деректер
- Сот-психиатриялық сараптама: өз әрекеттерінің мәнін түсіну және оларды басқару қабілеті туралы қорытынды
- Почерктану сараптамасы: қолтаңба мен қолжазба мәтінді тексеру
- Куәгерлердің айғақтары: нотариустың, дәрігерлердің, туыстардың, көршілердің
- Өзге жазбаша дәлелдемелер: анықтамалар, хат жазысу
Өсиетті сотта қалай даулауға болатынын түсіну үшін Bonafacto заңгерлері алдымен қолда бар құжаттарды қарайды, содан кейін ғана перспективаларды бағалайды. Растаулардың әлсіз жиынтығын талап арыз берілгенге дейін жинаған дұрыс, оны іс барысында толықтырғаннан гөрі.
Өсиетті даулау мерзімдері және сотқа жүгіну тәртібі
Мұндай жүгінудің ұзақтығы талап негізіне байланысты. Зорлық-зомбылық немесе қорқыту әсерімен жасалған мәмілелер бойынша есеп әсер тоқтаған күннен басталады. Қалған жағдайларда — талапкер құқықтың бұзылғанын білген немесе білуге тиіс болған сәттен бастап.
Процестік тұрғыдан: жарамсыздық кезінде кез келген дауда ол туралы мәлімдеу жеткілікті, даулану кезінде жеке талап өндірісі қажет. Талап жауапкердің тұрғылықты жері бойынша аудандық сотқа беріледі (ҚР АПК 29-бабы), ал егер дау жылжымайтын мүлікке, мысалы пәтерге, құқықтарға қатысты болса, — оның орналасқан жері бойынша (ҚР АПК 31-бабы). Құжаттың көшірмесі, қайтыс болу туралы куәлік және талап негізін растайтын қағаздар қоса беріледі.
Жүгіну алдында ұстаным негізделетін материалдарды жинаған жөн. Практикалық тәртіп мынадай:
- өсиет куәландырылған сәтте мұрагерлік қалдырушының жай-күйі туралы жазбаша дәлелдемелерді дайындау;
- құқықтық кадастрдан өсиет етілген мүлік туралы мәліметтерді сұрату;
- нотариустан мұрагерлік ісінің көшірмесін алу;
- жауапкерлердің — өсиет бойынша мұрагерлердің шеңберін айқындау;
- қайтыс болғаннан кейінгі психологиялық-психиатриялық сараптама туралы өтінішхат мәлімдеу;
- мерзімнің өтіп кетпегенін нақтылау және қажет болған жағдайда оны қалпына келтіру туралы мәлімдеу.
Төменде — типтік негіздер бойынша салыстыру: кесте күнтізбелік күндерге байланбаған және дұрыс мінез-құлық желісін таңдауға көмектеседі. Әр нұсқада жүгінуге қанша уақыт бөлінгені жиынтықтан көрінеді.
| Негіз | Даулану түрі | Мерзімнің басталуы | Процестік қадам |
|---|---|---|---|
| Мұрагерлік қалдырушының ерік кемістігі | Даулану | Талапкер бұзушылықты білген немесе білуге тиіс болған күннен бастап | Талап арыз |
| Зорлық-зомбылық немесе қорқыту | Даулану | Әсер тоқтаған күннен бастап | Талап арыз |
| Нысанды сақтамау | Жарамсыздық | Қолданылмайды | Даудағы мәлімдеме |
| Өсиет қалдырушы әрекетке қабілетсіз деп танылған | Жарамсыздық | Қолданылмайды | Даудағы мәлімдеме |
Мерзімдер ҚР Азаматтық кодексінің ережелері бойынша есептеледі; нақты күнді сот істің мән-жайын ескере отырып айқындайды.
Алматыда өсиетті даулау: сот және құжаттар
Өсиетті даулау туралы талап арыз жауапкердің тұрғылықты жері бойынша аудандық сотқа беріледі (ҚР АПК 29-бабы), ал пәтерге немесе өзге жылжымайтын мүлікке құқықтар туралы дау болған кезде — оның орналасқан жері бойынша (ҚР АПК 31-бабы). Жауапкер — өсиет бойынша мүлікті қабылдаған мұрагер.
Мемлекеттік баж даулы мүліктің құнынан Салық кодексінде белгіленген тәртіппен есептеледі. Егер талап мүліктік дау жоқ өсиетті жарамсыз деп тануға ғана саяса, баж мүліктік емес сипаттағы талап бойынша төленеді.
Құжаттар пакеті алдын ала жиналады: қағаздардың бір бөлігін нотариус, бір бөлігін тіркеуші органдар береді және әрқайсысына өз уақыты кетеді. Bonafacto заңгерлері алдымен мұрагерлік істің құрамын салыстырып тексереді, содан кейін қандай растаулар жетіспейтінін анықтайды. Мыналардың дайындалғанын тексеріңіз:
- өсиет қалдырушының қайтыс болуы туралы куәлік
- өсиеттің мәтіні және нотариаттық іс жүргізу құжаттары
- мүлікке құқық белгілейтін құжаттар
- тіркелген құқықтар туралы құқықтық кадастрдан үзінді көшірме
- қол қойылған күнге өсиет қалдырушының денсаулық жағдайы туралы құжаттар
- туыстықты және мұраны қабылдауды растайтын құжаттар
Өсиетті даулау кезіндегі жиі кездесетін қателер
Ең қымбат қате — құқықтық негіздің орнына ренішпен сотқа жүгіну: сот өсиет өкімінің заңдылығын тексереді, ал туыстар арасындағы мүлікті бөлудің әділдігін емес. Пәтер немесе салым кімге тигенімен келіспеу өздігінен мәміленің кемшілігі болып табылмайды — төрт кемшіліктің бірі қажет: ерік білдірудің еркін болмауы, куәландыру сәтіндегі өсиет қалдырушының жай-күйі, нысан ақауы немесе жол берілмейтін мазмұн. Bonafacto заңгерлері алдымен құжаттарды зерттеп, содан кейін ғана перспективаларды бағалайды — осылайша дауласуға негіз бар-жоғы көрінеді.
Екінші қате — жүгіну мерзімін өткізіп алу. Егер өсиетті даулау мерзімдері өтіп кетсе, дауды талап арыздан бастамайды: алдымен мұрагер құқықтың бұзылғаны туралы қашан білгені және қалпына келтіруді сұрауға негіз бар-жоғы анықталады. Үшіншісі — өсиет қалдырушының дәл қол қойылған күндегі жай-күйі туралы құжаттарды жинамау: басқа кезеңдерге қатысты медициналық қағаздар өсиет қалдырушының қол қойылған күндегі жай-күйін көрсетпейді.
Жауапкерлер шеңберін бөлек шатастырады: талап арыз үлестерді қайта бөлу мүдделеріне қозғаса, сол мұрагерлерге қойылады, ал құжатты жай ғана куәландырған нотариусқа емес. Тағы бір жиі кездесетін қате — жарамсыздық пен дауланымдылықты шатастыру: бұл санаттардың дәлелденетін мән-жайлар жиынтығы әртүрлі, ал бір негізді екіншісімен алмастыру талап арыздың бүкіл құрылымын құртады.
Қорытынды: өсиет туралы дауды қалай құру керек
Өсиет туралы даудың логикасы төрт тірекке сүйенеді: негіздеме, дәлелдемелер, мерзім және жарамсыздық режимі. Алдымен құжатқа қандай кемшілік тағылғаны анықталады — еркін білдірілмеген ерік, куәландыру сәтіндегі өсиет қалдырушының жай-күйі, нысан ақауы немесе жол берілмейтін мазмұн. Осыған қарай мәселенің маңызсыздығы немесе дауланымдылығы туралы сөз болып жатқаны айқындалады: әр режимнің өз тексеру шарттары бар.
Дәлелдемелерді жинау және мерзімдерді тексеру
Одан әрі негіздемеге сәйкес дәлелдемелер жиналады — медициналық құжаттар, нотариустың деректері, мүлікке құқық белгілейтін қағаздар, рұқсат етілген жерлердегі куәлардың айғақтары. Содан кейін мерзімдер мен жүгіну тәртібі салыстырылады, талап арыздың рәсімді бұза отырып берілмеуі үшін.
Сот құжаттың заңдылығын тексереді, мүлікті бөлудің әділдігін емес: өсиет қалдырушының еркімен келіспеу өздігінен кемшілік болып табылмайды. Осыдан барып реттілік шығады — негіздеме, дәлелдемелер, мерзім, жарамсыздық режимі, содан кейін ғана іс жүргізу қадамы.