+7 778 325 44 44

Жылжымайтын мүлік

Пәтерді мұрагерлікке алу: тәртібі, құжаттары және даулары

Қазақстанда пәтерді мұрагерлікке алу қайтыс болған адамның соңғы тұрған жері бойынша нотариуста мұраны ашудан басталады. Рәсімдеу қалай жүретінін, қандай құжаттар қажет екенін, тұрғын үй мұрагерлер арасында қалай бөлінетінін және сот даулары қай жерде туындайтынын талдаймыз.

Пәтерді мұраға ресімдеу

Жақын адам қайтыс болғаннан кейін пәтер туыстарына автоматты түрде өтпейді. Мұра нотариуста ашылмайынша және мұраға құқық туралы куәлік алынбайынша, тұрғын үйге билік етуге болмайды: сатуға да, сыйға тартуға да, кепілге қоюға да. Бұл туралы мәміле кезінде, сатып алушы құжаттарды сұрағанда, ал ұсынатын ештеңе болмағанда білінеді.

Мұндай жағдайда қателіктер қымбатқа түседі. Біреу мерзімді өткізіп алып, кейін сотта пәтерді іс жүзінде қабылдағанын дәлелдейді. Біреу рәсімдеуге дейін қоныстанып, жөндеу жүргізеді, ал кейін басқа мұрагермен дау жөндеу құны туралы болады.

Әрі қарай — қадамдар бойынша бағыт: қайтыс болғаннан кейін пәтерді мұраға алу неден басталады, жекешелендірілген пәтердегі үлес қалай есепке алынады, өсиет нені өзгертеді және оны қалай даулауға болады, рәсімдеуге қандай құжаттар жинау керек, тұрғын үй қалай бөлінеді және мерзім өткізіліп алынған немесе сотта дау болған жағдайда не істеу керек.

Адам қайтыс болғаннан кейін пәтерді мұрагерлікке алу неден басталады

Пәтерге мұрагерлік меншік иесі қайтыс болған күні ашылады. Осы күннен бастап мұрагерлер шеңбері айқындалады: жұбайы, балалары, ата-анасы, ал олар болмаған жағдайда — аға-інілері, апа-сіңлілері, аталары, әжелері және белгіленген кезек бойынша басқа да туыстары. Бұл адамдарда нысанды қабылдап алуға, содан кейін оны өз атына рәсімдеуге құқық туындайды — осылайша мұрагерлікке кіру рәсімі басталады.

Құқығын жүзеге асыру үшін мұрагер мұрагерлік ашылған жердегі нотариусқа қабылдау туралы не мұрагерлік құқығына куәлік беру туралы өтінішпен жүгінеді. Мұрагерлік мұрагерлік ашылған күннен бастап алты ай ішінде қабылдануы мүмкін (ҚР АК 1072-2-бабының 1-тармағы). Егер мерзім өткізіліп қойылса, мәселе сот арқылы шешіледі — мерзімді қалпына келтіру тәртібін нотариустан және соттан нақтылайды. Пәтерді іс жүзінде қабылдау — онда тұру, коммуналдық қызметтерді төлеу, жөндеу — нотариусқа жүгінуді алмастырмайды: куәліксіз нысанға билік етуге болмайды.

Егер мұрагер басқа қалада тұрса, құжаттарды нотариусқа пошта арқылы жіберуге болады — нотариус қолтаңбаны куәландырған жағдайда, не арнайы өкілеттігі бар сенімхат бойынша өкіл арқылы әрекет етуге болады (ҚР АК 1072-1-бабының 1, 2-тармақтары).

Одан кейінгі қадамдар былай көрінеді:

  • барлық мұрагерлерді және олардың үлестерін айқындау
  • пәтерге және туыстыққа қатысты құжаттарды жинау
  • алты ай ішінде нотариусқа өтініш беру
  • куәлікті алып, құқықты тіркеу

Мұрагерлік құқығына куәлік мұрагерлік ашылған күннен бастап алты ай өткеннен кейін беріледі, ал одан бұрын — егер нотариуста басқа мұрагерлер жоқ екендігі туралы сенімді деректер болса (ҚР АК 1073-бабының 2-тармағы). Қабылданған мұрагерлік іс жүзінде қабылданған уақытына және құқықты мемлекеттік тіркеу сәтіне қарамастан, мұрагерлік ашылған күннен бастап мұрагерге тиесілі деп танылады (ҚР АК 1072-бабының 4-тармағы) — нысанмен мәмілелерді жоспарлау кезінде мұны ескерген жөн.

Нотариуста өтінішті қабылдау қалай жүреді

Өтінішті қабылдау — «жадыда» жүргізілетін әңгіме емес, мұрагердің еркін жазбаша тіркей отырып, мұрагерлік ісін ашу. Нотариус жүгінген адамның жеке басын тексереді, деректерді қайтыс болу туралы куәлікпен салыстырады, қабылдау тәртібін түсіндіреді және барлық кейінгі жүгінулер мен сұраулар сақталатын істі ашады. Өтініш жеке беріледі, ал қашықтықтан беру кезінде — пошта және өкіл туралы ережелерді сақтай отырып (ҚР АК 1072-1-бабының 1, 2-тармақтары).

Практикалық кеңес: нотариустан құжаттардың тізбесін және оларды ұсыну тәртібін дереу нақтылаңыз — кейбір мәліметтерді ол өзі сұратады, кейбірін мұрагер әкеледі. Қабылдау туралы белгі қойылған берілген өтініштің көшірмелерін сақтаңыз: олар бойынша қабылдау мерзімінің сақталғаны көрінеді.

  • Өтініш: мұрагерлік ашылған жердегі нотариусқа беріледі — жеке, қолтаңба куәландырылған пошта арқылы немесе сенімхат бойынша өкіл арқылы.
  • Қайтыс болу туралы куәлік: қабылдау мерзімі есептелетін мұрагерліктің ашылған күнін растайды.
  • Туыстық туралы құжаттар немесе өсиет: адамның мұрагерлер шеңберіне қандай негізде кіретінін көрсетеді.
  • Пәтерге құқық белгілейтін құжаттар: олар бойынша нотариус нысанның қайтыс болған адамға тиесілілігін тексереді.

Қате — пәтерді іс жүзінде пайдалануға сүйеніп, жүгінуді кейінге қалдыру: нотариуста тіркелген өтінішсіз мұрагерлік туралы дауды сотта шешуге тура келеді.

Пәтерді мұрагерлікке алу тәртібін реттілік ретінде есте ұстаған ыңғайлы: қайтыс болған күн бастапқы нүктені белгілейді, нотариустағы өтініш ерікті тіркейді, куәлік құқықты растайды, ал тіркеу оны үшінші тұлғалар үшін көрінетін етеді. Кез келген буынды өткізіп жіберу келесі қадамдарды қиындатады, сондықтан бұл тізбек бойынша үзіліссіз жылжыған дұрыс.

Жекешелендірілген пәтерді мұраға қалдыру: үлес және құқықтар

Егер пәтер бірнеше адамға жекешелендірілген болса, олардың біреуі қайтыс болғаннан кейін мұра бүкіл пәтерге емес, тек оның үлесіне ашылады. Жекешелендіруге қатысқан қалған адамдар өз бөліктерін сақтайды және олардың құқығына ешкім қол сұқпайды. Қайтыс болған адамның үлесі жалпы негіздерде мұралық массаға кіреді — ол жекешелендіру шарты бойынша меншік иесі болғанына немесе бөлігін кейінірек алғанына қарамастан.

Жекешелендірілген пәтердегі үлесті мұраға қалдыру нақты бір бөлмеге автоматты түрде құқық бермейді: үлесті заттай бөлу тек техникалық мүмкіндік болғанда және барлық меншік иелерінің келісімімен ғана жүзеге асырылуы мүмкін. Мұрагер идеалды үлесті алады және ортақ иеленуге қатысады. Егер бірлескен иелердің біреуі бөлуге қарсы болса немесе үлесті сатып алғысы келсе, дау сотта шешіледі. Пәтерге мұраны ресімдеу тәртібі құқық белгілейтін құжаттарды тексеруден басталады: жекешелендіру шартында қатысушылардың құрамы, әрқайсысының бөліктерінің мөлшері және оларды алу негіздері қаралады.

Нотариусқа өтініш бермес бұрын жекешелендіру шартының деректерін құқықтарды тіркеу туралы мәліметтермен салыстырыңыз — атаулардағы, алаңдағы немесе үлестердегі айырмашылықтар іс жүргізуді ашпас бұрын жойылуы керек, әйтпесе ресімдеу созылады. Қайтыс болған адамның үлесіне міндетті үлестің қолданылатынын жеке нақтылаңыз: ол мұралық массаны есептеу кезінде ескеріледі. Мұраны бөлу кезінде бірлескен иелер мен мұра қалдырушымен бірге тұрған мұрагерлер мүлікке басым құқыққа ие (ҚР АК-нің 1078-бабы) — бұл үлесті бөгде адамға сату кезіндегі сатып алу құқығымен бірдей емес.

  • Жекешелендіру шарты: қатысушылардың құрамын, үлестердің мөлшерін және оларды алу негіздерін тексеріңіз.
  • Құқықтарды тіркеу: меншік иесі мен алаң туралы мәліметтер шартпен сәйкес келуі керек.
  • Нақты пайдалану: бөлмеде тұру үлеске меншік құқығын алмастырмайды.

Пәтерді өсиет бойынша мұрагерлікке алу: қалай рәсімдеу керек

Пәтерге қатысты өлім жағдайына өсиет арқылы билік етуге болады, сонда өсиет бойынша пәтер мұрагерлігі өсиет қалдырушы көрсеткендей бөлінеді. Мұндай құжатты нотариус куәландырады — нысанға толығымен немесе оның үлесіне; нақты тәртіп пен мәліметтер тізбесін нотариустан нақтылайды, өйткені ол тұрғын үйге құқық негіздеріне байланысты.

Негізгі айрық — барлық мүлік өсиет етілген бе әлде оның бір бөлігі ғана ма. Егер өсиетте тек пәтер аталса, қалған заттар мұрагерліктің жалпы ережелері бойынша бөлінеді, ал нотариус іс жүргізуді бірден екі негіз бойынша жүргізеді. Егер өсиет барлық мүлікті қамтыса, ол рәсімдеу үшін негізгі құжатқа айналады.

Өсиетті куәландыру үшін нотариусқа нысанға және өсиет қалдырушының жеке басына қатысты құжаттар қажет. Туысы қайтыс болғаннан кейін мұрагерлер мүлікті қабылдау үшін нотариусқа жүгінуі керек, оған құжаттың өзін және тұрғын үйге қатысты қағаздарды ұсынады. Bonafacto заңгерлері пәтердің деректемелерін құқық белгілейтін қағаздармен алдын ала салыстыруға кеңес береді — мекенжай немесе алаңдағы айырмашылықтар рәсімдеуді қиындатады.

  • Құқық белгілейтін құжат: шарт, жекешелендіру туралы куәлік немесе сот шешімі — пәтердің өсиет қалдырушыға тиесілі екенін растайды.
  • Үлесті растау: пәтердің тек бір бөлігі өсиет етілсе қажет, — оның мөлшері мен негізін көрсетеді.
  • Жеке басын куәландыратын құжат: паспорт немесе өсиет қалдырушының өзге құжаты.
  • Техникалық құжаттама: нотариустың сұрауы бойынша ұсынылады.
Пәтерге өсиет рәсімдеу кезінде нені тексеру керек
Жағдай Не өсиет етіледі Нотариусқа нені растау керек Кім даулауға құқылы
Пәтерді толығымен өсиет ету Нысан толығымен Пәтерге меншік құқығы Заң бойынша мұрагерлер
Пәтердегі үлеске өсиет Тек өз үлесі Үлестің мөлшері мен негізі Бірлескен меншік иелері мен мұрагерлер
Жекешелендіру кезіндегі өсиет Пәтер немесе үлес Жекешелендіру туралы куәлік Жекешелендіруге қатысушылар
Өсиет бойынша пәтер мұрагерлігі Нысан немесе үлес Өсиет және пәтерге қатысты құжаттар Міндетті үлесі бар адамдар

Құжаттар тізбесін нотариус пәтерге құқық негіздеріне байланысты нақтылауы мүмкін.

Міндетті үлесті бөлек есте ұстаған жөн: өсиет болған жағдайда да мүліктің бір бөлігі заң қорғайтын, өсиет қалдырушының еркіне қарамастан адамдарға тиесілі болуы мүмкін. Өсиетті даулау — жеке рәсім, ол туралы төменде айтылады.

Нотариусқа барғанға дейін не істеу керек

Өтініш бергенге дейін құжаттарды тексеру уақытты үнемдейді: егер өсиет қалдырушының меншік құқығы ешбір құжатпен расталмаса немесе қағаздарда қайшылықтар болса, нотариус өсиетті куәландыра алмайды. Құқық белгілейтін құжаттардың түпнұсқаларын алдын ала жинап, барлық қағаздардағы мекенжайды, алаңды және кадастрлық деректемелерді салыстырып, ал үлесті өсиет еткен жағдайда — оның пайда болу негізін тексерген жөн.

  • Деректемелерді салыстыру: құқық белгілейтін құжаттағы және техникалық құжаттамадағы мекенжай, алаң және кадастрлық деректер сәйкес келуі керек.
  • Ауыртпалықтарды тексеру: пәтердегі тыйым салулар мен кепілдерді нотариус куәландыруға дейін ашады — әйтпесе рәсімдеу созылады.
  • Мүлік құрамын нақтылау: тек пәтер ме әлде барлық мүлік пе өсиет етілетінін алдын ала шешеді, — қандай құжаттар қажет болатыны осыған байланысты.
  • Түпнұсқаны сақтау: өсиет нотариуста сақталады, ал мұрагерлер оның қай жерде куәландырылғанын білген жөн.

Практикалық кеңес: егер құқық белгілейтін құжат жоғалса немесе онда қате табылса, қалпына келтіру уақыт алады, оны өсиет қажет болғанға дейін бастаған дұрыс.

Пәтерге қатысты өсиетті даулау: негіздері мен іс-қимыл тәртібі

Пәтерге қатысты өсиетті тек сотта даулайды: оны жарамсыз деп сот таниды, нотариус құжаттың өзін жоймайды. ҚР АК 1056-бабының 2-тармағы бойынша өсиет, ол үшін мүліктік салдар туындайтын адамның талап арызы бойынша — өсиетті жасау, қол қою және куәландыру тәртібі бұзылуы салдарынан — жарамсыз деп танылуы мүмкін. Даулау мұрагерлік бойынша пәтерді бөлумен тығыз байланысты: сот өсиетті шешпейінше, мұрагерлер арасындағы үлестерді анықтау мүмкін емес.

Нақты мән-жайлар тексеріледі: өсиет қалдырушы қол қою сәтінде өз әрекеттерінің мәнін түсінбеген, алдау, зорлық-зомбылық немесе қорқыту ықпалымен әрекет еткен, өсиет ережелерді бұза отырып ресімделген немесе басқа адам қол қойған. Міндетті үлеске құқық өсиет қалдырушының кәмелетке толмаған немесе еңбекке қабілетсіз балаларында, еңбекке қабілетсіз жұбайы мен ата-анасында болады (ҚР АК 1069-бабының 1-тармағы) — өсиеттің мазмұнына қарамастан. Сондықтан талап арызға дейін мұрагерлер құрамын және шын мәнінде нені өзгертуге болатынын, ал нені сот күшінде қалдыратынын бағалайды. Осындай мұрагерлік даулар эмоцияға емес, дәлелдемелерге сүйенеді: құжаттар неғұрлым ерте жиналса, перспектива соғұрлым айқын болады.

Талап арыз берілгенге дейінгі іс-қимыл тәртібі:

  • Өсиет: ресімдеу сәті мен тәртібін анықтау, нотариустан көшірме сұрату
  • Өсиет қалдырушының жай-күйі: қол қою мән-жайларын растайтын медициналық және өзге де құжаттарды жинау
  • Мұрагерлер шеңбері: заң бойынша шақырылатындардың барлығын және міндетті үлеске үміткерлерді айқындау
  • Талап арыз: сотта өсиетті жарамсыз деп тану туралы талап қою

Практикалық кеңес: талап арызға дейін өсиеттің мұрагерлік істі жүргізіп отырған сол нотариустың қатысуымен ресімделген-ресімделмегенін тексеріңіз, — бұл қандай құжаттарды сұратуға тура келетініне әсер етеді.

Пәтерді мұраға ресімдеу: құжаттар және мұра бойынша қайта ресімдеу

Пәтерді мұраға ресімдеу үшін мұра ашылған жердегі нотариусқа мұраны қабылдау және куәлік беру туралы өтініш, қайтыс болу туралы куәлік, туыстық туралы құжаттар не өсиет және пәтерге құқық белгілейтін құжаттар: сатып алу-сату, жекешелендіру шарты, сот шешімі тапсырылады. Олар бойынша нотариус пәтер қайтыс болған адамға тиесілі болған-болмағанын тексереді. Мұраға құқық туралы куәлік мұра ашылған күннен бастап алты ай өткен соң беріледі, ал одан ертерек — нотариуста басқа мұрагерлер жоқ екендігі туралы анық деректер болса (ҚР АК 1073-бабының 2-тармағы). Жоғалған қағаздар өтініш берілгенге дейін белгіленген тәртіппен қалпына келтіріледі — меншік құқығын растаусыз пәтерді мұраға ресімдеу мүмкін емес.

Пәтерді мұраға алу үшін құжаттарды алдын ала, бір бумамен жинаған ыңғайлы: осылайша нотариус мәліметтерді тезірек тексереді және жинауға қайта оралудың қажеті болмайды.

  • Мұраны қабылдау және куәлік беру туралы өтініш
  • Мұра қалдырушының қайтыс болуы туралы куәлік
  • Туыстық туралы құжаттар не өсиет
  • Пәтерге құқық белгілейтін құжаттар
  • Техникалық паспорт және тіркелген адамдар туралы анықтама
Ресімдеу кезіндегі құжаттар мен кедергілер
Құжат немесе кезең Кім дайындайды Нені растайды
Мұраны қабылдау туралы өтініш Мұрагер Мұраны қабылдау ниетін
Құқық белгілейтін құжат Мұрагер Пәтердің қайтыс болған адамға тиесілілігін
Мұраға құқық туралы куәлік Нотариус Құқықты тіркеу үшін негізді
Мемлекеттік тізілімде тіркеу Мұрагер Меншік құқығының туындауын

Құжаттар жоғалған жағдайда олар өтініш берілгенге дейін қалпына келтіріледі, әйтпесе куәлік беру созылады.

Пәтерді мұра бойынша қайта ресімдеу құқықты тіркеумен аяқталады: куәлікті алғаннан кейін мұрагер тіркеуші органға жүгінеді, құқық туралы жазба енгізеді — және осы сәттен бастап меншік иесі болады. Іс-қимыл тәртібі қарапайым: куәлікті алу, оны тіркеуге тапсыру, тізілімдегі жазбаны күту, содан кейін пәтерді иеліктен шығару. Процесті толық емес құжаттар, даулар, ауыртпалықтар мен тыйым салулар, сондай-ақ мұраны мерзімінде қабылдамау тежейді. Bonafacto заңгерлері өтініш берілгенге дейін ауыртпалықтар мен тыйым салуларды тексеруді ұсынады — алдын ала алынған жүктеме тіркеу кезінде уақытты үнемдейді.

Нотариуста құжаттарды қабылдау қалай жүреді

Нотариуста құжаттарды қабылдау — бұл тексеру, формальдылық емес: маман өтініш, қайтыс болу туралы куәлік және құқық белгілейтін құжат деректерін салыстырып, объект пен мұра қалдырушы барлық қағаздарда сәйкес келуін тексереді. Тегінің, мекенжайдың немесе пәтер ауданының жазылуындағы айырмашылықтар нақтылауға негіз болады, сондықтан буманы қосымша әкелуге тура келеді. Өтінішті әрбір мұрагер өз атынан береді; егер біреу басқа адамның орнына әрекет етсе, мұрагерлік іс бойынша өкілеттіктер туралы ескертпесі бар сенімхат қажет.

Келуге дейін не істеген жөн:

  • Деректемелерді салыстыру: барлық құжаттардағы мекенжай, аудан және меншік иесінің аты сөзбе-сөз сәйкес келуі тиіс.
  • Түпнұсқаларды алу: нотариус көшірмелерді қабылдайды, бірақ түпнұсқалармен салыстырады.
  • Тізімді нақтылау: қағаздар тізімі пәтерге құқықтың негізіне байланысты, сондықтан оны нотариустан алдын ала растау керек.
  • Өкілдің өкілеттіктерін тексеру: сенімхат мұрагерлік іске тікелей қатысты болуы тиіс.

Практикалық кеңес: мұрагерлік іс үшін бір қалта ашып, нотариус берген барлық құжаттарды соған салып қойыңыз — құқықты тіркеу кезінде және ықтимал дауда олар бастапқы күйінде қажет болады.

Мұрагерлік және пәтерді мұрагерлер арасында бөлу

Тұрғын үйді мұрагерлер арасында бөлу екі жолмен мүмкін: нотариустағы келісім бойынша немесе келісе алмаған жағдайда сот арқылы. Келісім — сотты қажет етпейтін тәсіл: онда тұрғын үй кімге тиесілі болатыны, кімге ақшалай немесе өзге өтемақы берілетіні, объектінің қалай бағаланатыны және төлемдер қандай мерзімде берілетіні тіркеледі. Мұндай құжатсыз бөлу туралы кез келген ауызша уағдаластық ешбір дәлелсіз күйінде қалады.

Пәтерді заттай бөлу мүмкін болмаған кезде басым құқық қолданылады: мұра қалдырушымен бірге тұрған мұрагерлер мен ортақ меншікке қатысушылардың мұраны бөлу кезінде басым құқығы болады (ҚР АК-нің 1078-бабы). Ол сот арқылы не қалған мұрагерлерге өтемақы төлеу арқылы жүзеге асырылады — бұл жерде тұрғын үйді тәуелсіз бағалау маңызды, әйтпесе төлем әділетсіз болып шығады. Осы кезеңде Bonafacto заңгерлері мұрагерлердің қайсысы басымдыққа үміткер бола алатынын тексереді және шарттарды құжатта тіркеуге көмектеседі.

Бөлу кезіндегі ең қымбат қателер:

  • Ауызша уағдаластықтар: жазбаша нотариалдық келісімсіз бөлуді даулау оңай.
  • Бағалаусыз өтемақы: «көзбен» анықталған сома мұрагерлердің бірінің мүдделерін шектейді.
  • Үлесті сату: басқа меншік иелерінің басым құқығын ескермей, мәміле осал болады.
  • Өсиет туралы кейіннен дау: бөлу аяқталғаннан кейін құжатты даулауға әрекет ету жағдайды қиындатады.

Пәтерді мұраға қалдыру кезіндегі даулар: сот және сот орындаушысы

Қайтыс болған туыстың пәтері туралы дауды сот талап арыз жүргізу тәртібімен қарайды. Дауға ұсынылған үлестерді бөлуге келіспеу, лайықсыз мұрагер туралы өтініш немесе мұраға қалдыру тәртібімен меншік құқығын тану туралы талап негіз болады. Істің мән-жайын сот тараптар ұсынған құжаттар мен өзге де дәлелдемелер бойынша анықтайды.

Шешім заңды күшіне енгеннен кейін ол орындалуға жатады. Егер мұрагер кілттерді бермесе, тұрғын үйді босатпаса немесе өтемақы төлемесе, мәселе мәжбүрлеп орындауға ауысады. Оны жеке немесе мемлекеттік сот орындаушысы қамтамасыз етеді: атқарушылық іс жүргізуді қозғайды, мәжбүрлеу шараларын қолданады және нақты орындалуға қол жеткізеді. Осы кезеңде Bonafacto заңгерлері шешіммен нақты ненің өндірілгенін тексереді, — орындаушының қандай әрекеттерді жасауға құқылы екені шешімнің қарар бөлігінің тұжырымына байланысты.

Сотқа жүгінудің типтік негіздері:

  • Мұраға қалдыру тәртібімен пәтерге құқықты тану туралы талап.
  • Мұрагерлер арасындағы үлестерді бөлуді даулау.
  • Лайықсыз мұрагер туралы өтініш.
  • Сот шешімінен кейінгі атқарушылық іс жүргізу.

Практикалық кеңес: куәлікті алғанға дейін құлыптарды ауыстырмаңыз, заттарды шығармаңыз және пәтермен мәмілелер жасаспаңыз. Құқықтарды ресімдеуге дейінгі кез келген осындай әрекет кейіннен тек сот арқылы шешілетін дау тудырады, — ал оған жұмсалатын шығыстар мен уақыт бастамашыға жүктеледі.

Меншік иесі қайтыс болғаннан кейін ең алдымен құлыптарды ауыстырмай, заттарды бөлмей, нотариусқа барып, мұрагерлік істі ашу керек. Куәлікті алғанға дейін пәтермен жасалған кез келген әрекет кейіннен тек сотта шешілетін дау тудырады. Наталья Лукьянова

Жупар Жуматаева

Пәтер бойынша мұраны қабылдау мерзімдері және өткізіп алған жағдайда не істеу керек

Мұра мұра қалдырушының қайтыс болған күні ашылады, осы күннен бастап мерзімдер жүре бастайды. Пәтерге мұраға кіру мұра ашылған күннен бастап алты айға үлгеруі керек (ҚР АК 1072-2-бабының 1-тармағы). Егер азамат қайтыс болды деп жарияланса, мұра сот шешімі күшіне енген күні ашылады — сол норма.

Мүлікті бірнеше тәсілмен қабылдауға болады: мұра ашылған жердегі нотариусқа өтініш беру, қолтаңбаны куәландыра отырып пошта арқылы жіберу, арнайы өкілеттігі бар сенімхат бойынша өкіл арқылы әрекет ету немесе мұралық мүлікті іс жүзінде иеленуге кіру (ҚР АК 1072-1-бабының 1, 2-тармақтары). Іс жүзінде қабылдаған жағдайда мұрагер өзгеше дәлелденбесе, мұраны қабылдаған болып есептеледі.

Қабылданған мұра мұрагерге мұра ашылған күннен бастап тиесілі, оны іс жүзінде қабылдау уақытына және құқықты мемлекеттік тіркеу сәтіне қарамастан (ҚР АК 1072-бабының 4-тармағы). Мұраға құқық туралы куәлік ашылған күннен бастап алты ай өткен соң беріледі, ал одан бұрын — егер нотариуста өзге мұрагерлер жоқ екендігі туралы сенімді деректер болса (ҚР АК 1073-бабының 2-тармағы).

Практикалық кеңес: үлестер туралы дау жүріп жатса да, өтініш беруді кейінге қалдырмаңыз, — қабылдау фактісі мүлікті бөлуден бөлек тіркеледі. Bonafacto заңгерлері мұндай жағдайда алдымен мерзімнің өткізіліп алынбағанын және мұрагерде қабылдау туралы қандай дәлелдер бар екенін тексереді.

Пәтерге мұрадағы міндетті үлес

Міндетті үлес — жекелеген мұрагерлер өсиеттің мазмұнына қарамастан алатын мүліктің бөлігі. Оған мұра қалдырушының кәмелетке толмаған немесе еңбекке қабілетсіз балалары, еңбекке қабілетсіз жұбайы мен ата-анасы құқылы (ҚР АК 1069-бабының 1-тармағы). Егер пәтерге қатысты өсиетте мұндай адамдар ескерілмесе, объектіні бөлу кезінде олардың мүддесі бәрібір есепке алынады.

Бұл бөлікте пәтерді заң бойынша және өсиет бойынша мұраға қалдыру бір-бірімен қиылысады: міндетті үлес тек өсиет етілген мүліктен ғана емес, бүкіл мұралық мүліктен есептеледі. Сондықтан пәтерге өсиет жасауды жоспарлаған кезде мұрагерлердің құрамын алдын ала тексереді — әйтпесе объектінің бір бөлігіне қатысты өкім күмән тудырады.

Пәтер ортақ меншікке жекешелендірілген жағдайда, қайтыс болған үлестес иесінің үлесі мұралық массаға кіреді және қалған мүлікпен тең есептеуге қатысады. Еңбекке қабілетсіз туыстарға тиесілі міндетті үлестің көлемі де осы үлестің мөлшеріне байланысты.

Практикалық кеңес: өсиетті даулау туралы талап арыз бермес бұрын Bonafacto заңгерлері мұрагерлердің толық құрамын — оның ішінде міндетті үлеске талап етуге құқылы адамдарды да — анықтауды ұсынады. Мұндай қадам даудың перспективаларын бағалауға және әркімнің пәтердің қай бөлігін нақты алатынын түсінуге көмектеседі.

Пәтерді мұраға қалдыру кезіндегі жиі кездесетін қателіктер

Пәтерді мұраға қалдыру кезіндегі қателіктер бір нәрсеге саяды: әрекеттер пәтерді мұраға қабылдауға құжаттар жиналғанға және мұрагерлер шеңбері айқындалғанға дейін басталып кетеді. Бөлу туралы ауызша келісіп, үлес үшін ақша беріп, жөндеу жүргізеді — кейін келісімнің ешбір құжатпен бекітілмегені анықталады.

  • Ауызша бөлу: пәтер немесе үлес кімге тиесілі болатыны туралы нотариалдық нысансыз келісім. Мәміленің қарапайым жазбаша нысанын сақтамау дау туындаған жағдайда тараптарды мәмілені растау үшін куәлардың айғақтарына сілтеме жасау құқығынан айырады (ҚР АК 153-бабының 1-тармағы).
  • Бағалаусыз өтемақы: үлестен бас тартқаны үшін соманы пәтерді тәуелсіз бағалаусыз, көзбен шамалап атайды.
  • Үлесті ортақ меншік иелерін айналып өтіп сату: бөлу кезінде ортақ меншік қатысушыларының басым құқығы ескерілмейді.
  • Бөлуден кейін өсиет туралы дау: құжатты мүлік бөлініп болғаннан кейін ғана даулай бастайды.
  • Ресімдеуге дейін жөндеу және қоныстану: құқық құжаттармен бекітілгенге дейін шығын жасау және көшу.
  • Мерзімді өткізіп алу: нотариусқа жүгінудің орнына мұраны нақты қабылдағанын дәлелдеуге тырысады.

Практикалық кеңес: пәтермен кез келген әрекет жасамас бұрын құжаттардың толық пакетін жинап, мұрагерлердің құрамын тіркеңіз — бұл салдарды реттеуден арзан. Bonafacto заңгерлері құжаттарды зерделеуден бастайды, содан кейін ғана перспективаларды бағалайды.

Соңында не болады

Пәтер бойынша маршрут қарапайым: мұра ашылған жердегі нотариусқа алты ай ішінде өтініш беру, объектіге және туыстыққа қатысты құжаттар, мұраға құқық туралы куәлік, содан кейін құқықты тіркеу. Куәліксіз пәтер заңды түрде әлі сіздікі емес — оны иеліктен шығаруға болмайды.

Егер мұрагерлер бірнешеу болып, келісімге келу мүмкін болмаса, екі жол бар: бөлу туралы келісім не сот. Куәлік алынғанға дейін пәтермен жасалған кез келген мәміле дау тудырады, оны бөлек қарастыруға тура келеді.

Құжаттар тізімі мен іс-әрекеттер ретін нотариустан нақтылайды: ол істі жүргізеді және дәл сіздің жағдайыңызда қандай растаулар жетіспейтінін көреді.

Тақырып бойынша қызметтер

Жылжымайтын мүлік жөніндегі заңгер Тұрғын үй жөніндегі заңгер Отбасы жөніндегі заңгер

FAQ

Сұрақтар мен жауаптар

Сұрағыңызды таппадыңыз ба? Тікелей қойыңыз — WhatsApp арқылы жауап береміз.

Сұрақ қою
Меншік иесі қайтыс болғаннан кейін пәтерді мұрагерлікке алу неден басталады?

Меншік иесі қайтыс болған күннен бастап: осы күні мұра ашылады және мұрагерлер шеңбері айқындалады — жұбайы, балалары, ата-анасы, ал олар болмаған жағдайда белгіленген кезек бойынша басқа туыстары. Құқығын жүзеге асыру үшін мұрагер мұра ашылған жердегі нотариусқа мұраны қабылдау немесе мұраға құқық туралы куәлік беру туралы өтінішпен жүгінеді. Куәліксіз пәтерге билік ету мүмкін емес, сондықтан жүгінуді кешіктіруге болмайды.

Пәтерді нақты қабылдау нотариусқа баруды алмастыра ма?

Жоқ. Пәтерде тұру, коммуналдық қызметтерге ақы төлеу және жөндеу нотариусқа жүгінуді алмастырмайды: куәлік болмайынша, нысанға билік ету мүмкін емес. Егер мұрагер тек нақты пайдалануға сенсе, мұра туралы дауды сотта шешуге тура келеді. Берілген өтініштің қабылданғаны туралы белгісі бар көшірмелерін сақтаңыз — олар бойынша қабылдау мерзімінің сақталғаны көрінеді.

Мұрагер басқа қалада тұрса, өтінішті қалай беруге болады?

Құжаттарды нотариусқа пошта арқылы жіберуге болады — нотариустың қолтаңбаны куәландыруымен, немесе арнайы өкілеттігі бар сенімхат бойынша өкіл арқылы әрекет етуге болады. Жеке өзі беру де мүмкін. Жібермес бұрын нотариустан құжаттардың тізімі мен оларды ұсыну тәртібін нақтылаңыз: кейбір мәліметтерді ол өзі сұратады, кейбірін мұрагер әкеледі.

Жекешелендірілген пәтер бірнеше меншік иесінде болса, мұрагерлік қалай жүреді?

Мұра бүкіл пәтерге емес, тек қайтыс болған адамның үлесіне ашылады; жекешелендірудің қалған қатысушылары өз бөліктерін сақтайды. Мұрагер идеалды үлесті алады және ортақ меншікке қатысады — бұл нақты бөлмеге автоматты құқық бермейді, заттай бөлу техникалық мүмкіндік және барлық меншік иелерінің келісімі болған жағдайда мүмкін. Өтініш бермес бұрын жекешелендіру шартын құқықтарды тіркеу туралы мәліметтермен салыстырыңыз: есімдердегі, аудандағы немесе үлестердегі айырмашылықтарды алдын ала жоюға тура келеді.

Өсиет нені өзгертеді және оны даулауға бола ма?

Өсиет өсиет қалдырушы көрсеткендей пәтерді немесе ондағы үлесті бөлуге мүмкіндік береді; оны нотариус куәландырады, ал нақты тәртіп пен мәліметтер тізімі тұрғын үйге құқықтың негіздеріне байланысты. Егер тек пәтер өсиет етілсе, қалған мүлік жалпы ережелер бойынша бөлінеді және іс бірден екі негіз бойынша жүргізіледі. Өсиетті даулау — жеке рәсім; өсиет болған жағдайда өсиет қалдырушының еркіне қарамастан заң қорғайтын міндетті үлесті де ескеру қажет.

Пәтерді мұрагерлікке рәсімдеу үшін қандай құжаттар жинау керек?

Нотариусқа өтініш, қайтыс болу туралы куәлік (одан мұраның ашылу күні есептеледі), туыстық туралы құжаттар немесе өсиет, сондай-ақ пәтерге құқық белгілейтін құжаттар — олар бойынша нысанның қайтыс болған адамға тиесілілігі тексеріледі. Bonafacto заңгерлері барлық қағаздардағы мекенжайды, ауданды және кадастрлық деректемелерді алдын ала салыстыруға кеңес береді. Тізімді нотариус пәтерге құқықтың негіздеріне байланысты нақтылауы мүмкін.

WhatsApp Қоңырау шалу
WhatsApp-қа жазу