+7 778 325 44 44

Сот және процесс

Сот арқылы мұрагерлік: нотариус жеткіліксіз болған жағдай

Нотариус мұрагерлік құқығына куәлік бере алмаған кезде сот арқылы мұрагерлік рәсімделеді: мерзім өтіп кеткен, құжаттар жоғалған, объект мұра қалдырушының тірі кезінде рәсімделмеген немесе мұрагерлер арасында дау бар. Сот мұндай жағдайларда фактілерді анықтайды, меншік құқығын таниды немесе мүлікті бөледі — құжаттармен дәл нені растау мүмкін болмағанына қарай.

Мұрагерлікті сот тәртібімен рәсімдеу

Нотариус мүлікке құқық тәуелді болатын мән-жайды құжаттармен растау мүмкін болмаған кезде куәлік беруден бас тартады. Мұрагер мүлікті іс жүзінде қабылдаған, бірақ мерзімінде өтініш бермеген; пәтерге немесе учаскеге құжаттар сақталмаған; объект мұра қалдырушының тірі кезінде тіркелмеген; туыстар арасында үлестер туралы дау туындаған. Әр жағдайда нотариалдық рәсім сотта расталатын фактіге тіреледі.

Әрі қарай мүлікті қабылдау фактісін анықтаудың, меншік құқығын танудың және бөлудің айырмашылығы неде, іс талап арыздан шешімге дейін қалай жүреді және беруге дейін нені тексеру керек екенін қарастырамыз. Бөлек — жер учаскелері, ерлі-зайыптылардың бірлесіп жинаған мүлкі және келісімге келу мүмкін болмайтын жағдайлар.

Мұрагерлік дауларды нотариус емес, сот қараған кезде

Сот жолы нотариус куәлік бере алмайтын жағдайларда қажет: мұрагерлер арасында мұра туралы дау болса, өсиет дауласса немесе заңды фактілер расталмаса. Мүлік құрамы, мұрагерлер шеңбері және мұраны қабылдау күмән тудырмаған кезде істі нотариус жүргізеді. Құқық туралы келіспеушілік пайда болған бойда нотариаттық рәсім тоқтатылады және құқықтарды тек сот тәртібімен бекітуге болады.

Талап арызға негіз — бұзылған немесе дауланған құқық. Сот мұрагерлердің қайсысының мүлікке құқығы бар екенін анықтайды, үлестерді белгілейді, өсиетті жарамсыз деп таниды немесе мүлікті мұралық массаға қосады. Нотариус мұндай келіспеушіліктерді шешуге құқылы емес.

Істердің жеке тобы — заңдық маңызы бар фактілерді анықтау: туыстық қатынастар, мұраны қабылдау, мұраның ашылу орны. Бұл мән-жайларды тек сот растай алады: нотариус оларды куәландыруға құқылы емес. Осыдан практикалық қорытынды шығады — алдымен мұрагерлер арасында дау бар-жоғын тексереді, содан кейін ғана рәсімді таңдайды.

  • мұрагерлер арасындағы үлестер немесе мүлік құрамы туралы дау;
  • өсиеттің жарамсыздығы немесе оны даулау;
  • туыстық қатынастарды анықтау қажеттілігі;
  • мұраны қабылдау фактісін растау;
  • мүлікті мұралық массаға қосу;
  • нотариустың нотариаттық әрекетті жасаудан бас тартуын даулау.

Сот арқылы мұраны рәсімдеу қалай жүзеге асады: талап арыздан шешімге дейін

Сот арқылы мұраны рәсімдеу — талап арыз беруден бастап шешім негізінде құқықты тіркеуге дейінгі реттілік. Талап арыз мұра ашылған жер немесе жылжымайтын мүлік орналасқан жер бойынша аудандық сотқа жіберіледі. Өтініште мұраның құрамы, мұрагерлік негіздері және нотариустың куәлік бере алмауына себеп болған мән-жайлар көрсетіледі. Талап арызға туыстық туралы, мұра қалдырушының қайтыс болғаны туралы құжаттар, мүлікке құқық белгілейтін құжаттар және нотариустың жазбаша бас тартуы қоса беріледі.

Іс жүргізу нысаны құқық туралы дау бар-жоғына байланысты. Талап қою іс жүргізуінде талапкер мен жауапкерлер, ал ерекше іс жүргізуде өтініш беруші мен мүдделі тұлғалар қатысады; екі жағдайда да мұрагерлік істі жүргізіп отырған нотариус тартылады. Сот туыстық байланыстар, мүліктің құрамы мен тиесілігі, мұраны қабылдау фактісі туралы құжаттарды зерттейді. Қажет болған жағдайда сараптама тағайындалады, құқықтық кадастрдан және нотариустан мәліметтер сұратылады. Осы кезеңде Bonafacto заңгерлері талап арыз берілгенге дейін соттылық пен өтініш нысанын тексереді — олардағы қате уақыт жоғалтуға әкеп соғады.

  • Талап арыз: соттылық пен нысанды сақтай отырып жасау және беру
  • Қатысушылар: тұлғалар шеңберін айқындау және нотариусты тарту
  • Дәлелдемелер: туыстық, мүліктің тиесілігі мен құны туралы деректерді жинау
  • Сот отырыстары: сот отырыстарына қатысу және даудың мәні бойынша түсініктемелер беру
  • Шешім: шешімді алу және оның заңды күшіне енуі
  • Тіркеу: шешім негізінде құқықты құқықтық кадастрда рәсімдеу

Bonafacto-да іс алғашқы жүгінген сәттен бастап оны соңына дейін жүргізетін маманға бекітіледі — талап арызды дайындаудан құқықты тіркеуге дейін.

Мұраны қабылдау фактісін анықтау: мұра сот арқылы ғана шешілетін жағдай

Мұраны қабылдау фактісін анықтау — адамның қайтыс болған адамның мүлкін іс жүзінде иеленіп алғанын, бірақ құжаттарды уақытында рәсімдемегенін сотта растау. Мұндай іс құқық туралы дауға емес, заңды фактіні анықтауға жатады. Өтініш өтініш берушінің тұрғылықты жері бойынша беріледі, егер ешкім сол мүлікке талап қоймаса.

Іс жүзінде қабылдау әрекеттермен расталады: иеленуге кіру, мүлікті басқару, мұра қалдырушының қарыздарын төлеу, жөндеу, күзету. Сот қорғауына жүгінуге нотариус мерзім өткізіп алғаны немесе құжаттар болмағаны себебінен куәлік беруден бас тартқан кезде тура келеді. Мұрагердің қабылдауды көрсететін әрекеттерді жасағанын тексеру — істің негізгі мәселесі.

Талап арызбен шекара даудың болуымен өтеді: егер басқа мұрагер құқыққа дауласса, талап арыз өндірісі қаралады. Ерекше өндірісте сот мүліктің тиесілілігі туралы мәселені шешпей, тек фактіні растайды. Анықталған факт нотариустың мұраға құқық туралы куәлік беруіне негіз болады.

Мерзім туралы бөлек: егер мұраны қабылдау мерзімі өткізіліп, құқық туралы дау болмаса, мәселе фактіні анықтау арқылы шешіледі; ал дау болған жағдайда мерзім талап арыз тәртібімен қалпына келтіріледі. Осы жолдарды шатастыру — жиі кездесетін қате: екінші мұрагердің талаптары болған кезде ерекше өндірістегі өтініш қажетті нәтиже бермейді. Bonafacto заңгерлері құжаттарды алғашқы талдау кезінде нақты жағдайда қай жол қолданылатынын анықтайды.

Жүгінуге негіздер:

  • құқық туралы дау болмаған кезде мұраны қабылдау мерзімінің өткізілуі;
  • туыстықты немесе қабылдауды растайтын құжаттардың болмауы;
  • мұра қалдырушы қайтыс болғаннан кейін мүлікті іс жүзінде иеленуге кіру;
  • мұрагердің мұра қалдырушының қарыздарын немесе мүлікті ұстау шығыстарын төлеуі;
  • нотариустың фактінің анықталмауы себебінен нотариалдық әрекетті жасаудан бас тартуы;
  • құқықты құқықтық кадастрда тіркеу үшін фактіні растау қажеттілігі.

Өтініште нені дәлелдеу керек және қандай құжаттарды жинау қажет

Фактіні анықтау туралы өтініште затқа құқық емес, мұра қалдырушы қайтыс болғаннан кейін мүлікке қатысты өз әрекеттері сипатталады. Олардың реттілігі мен нақты объектілермен байланысы бағаланады: мұрагер қайда тұрды, нені пайдаланды, нені өз есебінен ұстады. Өтініш қандай әрекеттердің иеленуге кіруді растайтынына жауап беруі тиіс.

  • Қайтыс болу туралы құжаттар: мұра қалдырушының қайтыс болуы туралы куәлік — одан барлық кейінгі әрекеттер есептеледі.
  • Туыстық туралы құжаттар: неке туралы, туу туралы куәлік, қайтыс болған адаммен байланысты растайтын өзге қағаздар.
  • Нотариустың бас тартуы: куәліктің не себепті берілмегені көрінетін жазбаша құжат.
  • Иеленуді растау: коммуналдық қызметтер, салықтар, қарыздар бойынша төлем түбіртектері, жөндеу және күзету шарттары, тұрғылықты жері туралы анықтамалар.
  • Мүлікке құжаттар: құқық белгілейтін қағаздар, техникалық паспорт, құқықтық кадастр мәліметтері.

Жиі кездесетін қате — иелену әрекеттерін көрсетпей, тек нотариустың бас тартуын және туыстық туралы құжаттарды әкелу. Екінші қате — ерекше өндіріс шеңберінде бірден меншік құқығын тануды сұрау: мұндай мәселе талап арызбен шешіледі. Мүлікке басқа үміткерлердің бар-жоғын алдын ала тексеру керек, — олардың пайда болуы істі басқа форматқа ауыстырады.

Мұраны сот арқылы меншік құқығын тану

Меншік құқығын сот арқылы тану, мұра қалдырушының тірі кезінде объект ресімделмеген және нотариус құқық белгілейтін құжатты беруге құқылы болмаған жағдайда талап етіледі. Мұрагер нақты затқа құқықты тану туралы талап арыз береді.

Іс талап арыз жүргізу ережелері бойынша жүреді. Жауапкерлердің шеңбері жағдайға байланысты: өз бетінше салынған құрылыс және құқығы тіркелмеген жер учаскесі бойынша бұл жергілікті атқарушы орган, нотариаттық түрде ресімделмеген мүлік бойынша — объектіге құқық талап ететін өзге тұлғалар. Сот мүліктің қабылданғаны, объектінің мұра қалдырушыға тиесілілігі және құқық туралы даудың жоқтығы расталса, меншік құқығын таниды. Шешім құқықты тіркеуге негіз болады.

Өз бетінше салынған құрылыс бойынша жер учаскесіне құқық және құрылыс пен санитарлық нормаларға сәйкестігі дәлелденеді; сот жер бөлу туралы құжаттарды, техникалық паспортты және мамандардың қорытындыларын тексереді. Мұрагердің осындай объектіге өз құқықтарын осы қағаздарсыз тануы өтпейді — құжаттар жиынтығы талап арыз берілгенге дейін жиналады.

  • мұра қалдырушы өзіне тиесілі жер учаскесінде тұрғызған өз бетінше салынған құрылыс
  • мұра қалдырушының тірі кезінде құқықтары құқықтық кадастрда тіркелмеген объект
  • құқық белгілейтін құжаттары жоғалған жылжымайтын мүлік
  • өсиет немесе заң бойынша өткен, бірақ нотариаттық түрде ресімделмеген мүлік
  • мұра қалдырушыға құқығы тіркелмей берілген жер учаскесі

Жерді сот арқылы мұраға қабылдау: жер учаскелерінің ерекшеліктері

Жерді сот арқылы мұраға қабылдау мұра қалдырушының учаскеге құқығы құжаттармен расталмаған немесе тіркелмеген жағдайда қажет. Жерге құқықты құқық белгілейтін құжат, құқықтық кадастр деректері және нақты жер пайдалану растайды. Мұра қалдырушы жерге акт алмаған, құқығын кадастрда тіркемеген немесе учаскені әкім шешімінің не тіркеуден өтпеген шарттың негізінде иеленген болса, сот жолы қажет. Мұрагерлер туыстықты, мүлікті қабылдауды және мұра қалдырушының нақты учаскеге құқығының болуын дәлелдейді.

Жердің мақсатты мақсаты пайдаланудың жол берілетін тәсілдерін, бөлу мүмкіндігін және құқық иеленушіге қойылатын талаптарды айқындайды. Жерді мақсаты бойынша пайдаланбаған жағдайда мұрагерлік құқығының сақталуы және учаскені алып қою негіздері тексеріледі. Қазіргі заманғы тіркеу енгізілгенге дейін берілген ресімделмеген учаскелер құқықты сот тәртібімен белгілеуді талап етеді.

Сот нені тексереді:

  • Мұра қалдырушының құқығы: құжатпен не әкім шешімімен расталған меншік немесе тұрақты жер пайдалану
  • Учаскенің мақсаты: құқықтық кадастр деректері бойынша мақсатты мақсаты мен алқап түрі
  • Нақты иелену: мұра ашылғанға дейін мұра қалдырушының жерді беруі және пайдалануы
  • Шекаралар: ауданы, орналасқан жері, қабаттасулардың және көршілермен даулардың болмауы
  • Айналым: учаскенің айналымнан алып қойылмауы және заңда белгіленген шектеулердің болмауы
  • Мұрагерлер шеңбері: мүлікті кім қабылдады және учаскеге үшінші тұлғалардың талаптары бар ма

Мұрагерлік істер бойынша сот әрдайым дерлік бір сұрақтан басталады: нотариусқа куәлік беруге нақты не кедергі келтіреді. Оған жауап өтініштің түрін де, дәлелдемелердің құрамын да айқындайды. Наталья Лукьянова

Руслан Кансейтов

Сот арқылы бірлесіп жиналған мүлік және мұра: шекара қай жерде өтеді

Шекара қайтыс болған жұбайдың үлесі бойынша өтеді: мұралық массаға тек сол кіреді, ал тірі қалған жұбайдың үлесі өзінің меншігінде қалады. Некеде жиналған мүлік жалпы ереже бойынша тең үлестермен ортақ бірлескен меншік болып саналады. Нотариус мұраға құқық туралы куәлік беру кезінде бұл шекараны дұрыс анықтауы тиіс — үлесті есептеудегі қате мұраның құрамын бұрмалайды.

Дау бірлесіп жиналғанды жеке мүліктен ажырату қажет болған жерде туындайды. Некеге дейін алынған, сыйға тартылған немесе мұра ретінде алынған мүлік, сондай-ақ жеке пайдаланудағы заттар жеке мүлік болып саналады. Кірістер, сатып алынған заттар, салымдар және бизнестегі үлестер ортақ массаның құрамы мен құнын құжатпен растауды талап етеді — қағаздарсыз шекараны анықтау мүмкін емес.

  • нақты мүлікті мұра құрамына қосу немесе одан шығару
  • ортақ мүліктегі қайтыс болған жұбайдың үлесін анықтау
  • тірі қалған жұбайдың үлесін ортақ меншіктен бөліп шығару
  • мүлікті бірлесіп жиналған емес, жеке деп тану
  • жұбайлық үлесті ескере отырып, мұрагерлер арасында заттар мен құқықтарды бөлу
  • құжаттар мен мәмілелер бойынша мұралық массаның құрамын даулау

Сот арқылы мұраны бөлу: мұрагерлер келісе алмаған жағдайда

Мұрагерлер арасындағы мүлікті бөлу туралы дау бейбіт жолмен шешілмесе, оны сот қарайды. Бір кезектегі мұрагерлер жалпы ереже бойынша үлестерді тең бөліктерде алады, бірақ мүліктің құрамы мен әркімнің мүддесі өзгеше. Сот үлестерді және заттарды бөлу тәсілін айқындайды — мұрагерлер арасындағы мұраны бөлу сот талқылауының нысанасына айналады.

Бөлінбейтін зат — тұрғын үй немесе көлік — ерекше назарды талап етеді. Оны мақсатын жоғалтпай бірнеше адамға физикалық түрде бөлу мүмкін емес, сондықтан сот затты бір мұрагерге, ал қалғандарына олардың үлестері үшін ақшалай немесе өзге де өтемақы беруге шешім шығарады.

Қазақстандық заң бойынша артықшылық құқыққа мұра ашылғанға дейінгі бір жыл ішінде мұра қалдырушымен бірге тұрған мұрагерлер — тұрғын үйге, үй жабдықтары мен тұрмыстық заттарға, сондай-ақ мүлікті мұра қалдырушымен бірге ортақ меншік құқығында иеленген мұрагерлер ие. Олар қалғандарына тиесілі бөлігін өтеп, осындай мүлікке талап қоюға құқылы. Осындай құқықты жүзеге асыру даудың нысанасына айналады.

  • мұралық мүліктің құрамы мен құны бойынша келіспеушілік;
  • заң бойынша және өсиет бойынша мұрагерлік кезіндегі үлестер туралы дау;
  • бөлінбейтін затты бірнеше мұрагер арасында бөлу мүмкін болмауы;
  • бөлінбейтін затқа артықшылық құқығын мәлімдеу;
  • үшінші тұлғалардың құқықтары мәлімделген мүлікті бөлу;
  • мұрагерлердің бірінің үлесін бөліп беру туралы келісімнің болмауы.

Мұраны сот арқылы бөлу: дауды кезең-кезеңімен талдау

Қайтыс болған туыстың мүлкін бөлу туралы дауды сот алты кезеңде шешеді — мұра массасының құрамын айқындаудан бастап шешім бойынша құқықты тіркеуге дейін. Алдымен мұра массасына нақты не кіретіні анықталады: жылжымайтын мүлік, ЖШС жарғылық капиталындағы үлестер, көлік, банктік салымдар, ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкіндегі үлестер. Некеде жиналған мүліктен ең алдымен ерлі-зайыптылардың үлесі бөлініп алынады, содан кейін ғана қалғаны мұрагерлер арасында бөлінеді.

Одан әрі сот мүлікті бағалап, әрқайсысының үлесін айқындайды, содан кейін заттай бөлу мүмкін бе, соны тексереді. Егер объект мақсатын жоғалтпай бөлінетін болса, заттай бөлу басымдыққа ие. Үлесті заттай бөлу мүмкін болмаған кезде, зат бір мұрагерге беріледі, ал қалғандарына олардың үлестерінің құнына тең өтемақы тиесілі болады.

Өтемақы мүліктің үлестерге шамалас болмауы кезінде және мұрагердің төлемақы төлеуге келісімі болмаған жағдайда қолданылады. Мұра ашылғанға дейін бір жыл бойы мұра қалдырушымен бірге тұрған немесе онымен бірге мүлікті иеленген адамдардың басым құқығы ескеріледі. Нәтиже шешіммен ресімделеді, оның негізінде құқық ХҚО арқылы құқықтық кадастрда тіркеледі.

Сот талдауының кезеңдері былай көрінеді:

  • мұра массасының құрамын айқындау және ерлі-зайыптылардың үлесін бөліп алу
  • мүлікті бағалау және әрбір мұрагердің үлесін белгілеу
  • объектіні заттай бөлу мүмкіндігін тексеру
  • бөлінбейтін немесе шамалас болмаған жағдайда ақшалай өтемақы тағайындау
  • жекелеген мұрагерлердің тұрғын үйге және ортақ мүлікке басым құқығын ескеру
  • шешім негізінде құқықты ХҚО арқылы тіркеу

Мұрагерлер арасындағы мұраны сот арқылы бөлу: нұсқалар мен олардың салдарларының кестесі

Үлестер немесе мүлік құрамы туралы дауды мұрагерлер сотта шешеді, ал келісім болған жағдайда мұра ісін жүргізіп отырған нотариуста бөлу туралы келісімді ресімдейді. Сот үлестерді айқындап, мүлікті заттай бөліп береді немесе өтемақы тағайындайды. Бөлінбейтін зат болған жағдайда оны алуға басым құқықты мұра қалдырушымен бірге затты пайдаланған мұрагер иеленеді. Бөлу тәсілдері мен олардың салдарлары төмендегі кестеде жинақталған.

Мұраны бөлу тәсілдері мен олардың салдарлары
Тәсіл Қашан қолданылады Құқықтық нәтиже
Бөлу туралы келісім Мұрагерлер құраммен және үлестермен келіседі Ортақ меншік тоқтатылады, үлестер жеке меншікке өтеді
Заң бойынша соттық бөлу Үлестер немесе мүлік құрамы туралы дау Сот үлестерді және бөліп беру тәсілін айқындайды
Үлесті заттай бөліп беру Мүлік шамадан тыс зиянсыз бөлінуге болады Мұрагер үлесі есебіне нақты затты алады
Үлес үшін өтемақы Зат бөлінбейтін немесе бөліп беру мүмкін емес Мұрагер мүліктің бір бөлігінің орнына ақшалай сома алады
Басым құқық Мұрагер мұра ашылғанға дейін бір жыл бұрын мұра қалдырушымен бірге тұрған немесе онымен бірге мүлікті иеленген Зат осы мұрагерге қалғандарының үлестерін есепке ала отырып беріледі
Міндетті үлес Өсиет бар, ал мұрагерлер арасында кәмелетке толмаған немесе еңбекке қабілетсіз балалар, жұбай, ата-ана бар Міндетті мұрагерлер өсиетке қарамастан тиесілі бөлігін алады

Барлық жағдайда мұраны бөлу жазбаша ресімделеді, ал жылжымайтын мүлікке құқықтардың ауысуы мемлекеттік тіркелуге жатады.

Бөлу міндетті үлеске қатысты: мұра қалдырушының кәмелетке толмаған және еңбекке қабілетсіз балалары, оның еңбекке қабілетсіз жұбайы мен ата-анасы өсиетке қарамастан өз бөлігін алады. Егер өсиет мүліктің бір бөлігін ғана қамтыса, қалғаны заң бойынша бөлінеді. Мұраның бір бөлігін қабылдаған мұрагер өзіне тиесілі барлық мүлікті қабылдаған болып саналады — мұны келісімге қол қойғанға дейін ескерген жөн.

Ата-ана қайтыс болғаннан кейін мұраны сот арқылы бөлу: отбасылық даулардың ерекшелігі

Балалар мен тірі қалған жұбай арасындағы дау үлестер туралы келісе алмаған кезде туындайды. Тірі қалған жұбайдың жұбайлық үлесі мұралық массаға кірмейді; қалғаны бірінші кезектегі мұрагерлер — қайтыс болған адамның балалары, жұбайы және ата-анасы арасында бөлінеді. Бөлу мұра құрамын айқындаудан және жұбайлық үлесті бөліп шығарудан басталады.

Егер мұрагерлер келіспесе, бөлу сотта жүргізіледі: балалар өз үлестерін бөледі, тірі қалған ата-ана да мұрагер ретінде, да жұбайлық бөліктің меншік иесі ретінде қатысады. Өсиет болған жағдайда сот оның жарамдылығын және міндетті мұрагерлердің құқықтарын тексереді. Бөлінбейтін заттар (жалғыз пәтер, автомобиль) заттай бөлінбейді: сот оларды бір мұрагерге қалғандарына өтемақы төлеумен үкім етуі мүмкін. Мұра қалдырушының қарыздары алынған мүліктің құны шегінде ескеріледі.

Сот осындай іс бойынша нені тексереді:

  • Тірі қалған ата-ананың жұбайлық үлесін бірлесіп жиналған мүліктен бөліп шығару.
  • Бірінші кезектегі мұрагерлердің шеңберін және олардың үлестерінің мөлшерін айқындау.
  • Өсиетті тексеру және еңбекке қабілетсіз мұрагерлерге міндетті үлесті бөліп шығару.
  • Заттардың бөлінушілігін және үлесті заттай бөліп шығару мүмкіндігін бағалау.
  • Мұра қалдырушының қарыздарын мұрагерлер арасында алынған үлеске пропорционалды бөлу.

Мұраны даулау және мерзімді қалпына келтіру: сотта не тексеріледі

Өсиетті жарамсыз деп тану және мұраны қалпына келтіру туралы дау, қатысушылар арасында құқық туралы келіспеушілік болған кезде, талап арыз тәртібімен жүргізіледі. Өсиет, оны жасау, қол қою және куәландыру тәртібі бұзылғандықтан, бұл оған мүліктік салдар әкелетін тұлғаның талап арызы бойынша жарамсыз деп танылады (ҚР АК 1056-бабының 2-тармағы). Мұра ашылған күннен бастап алты ай ішінде қабылданады, ал азаматты қайтыс болды деп жариялаған кезде — сот шешімі күшіне енген күннен бастап (ҚР АК 1072-2-бабының 1-тармағы). Bonafacto заңгерлері дайындық кезеңінде өтініш осы кезеңге сыйып кете ме және құжатты куәландыру нақты нені растайтынын тексереді.

Қабылдау мұра ашылған жер бойынша нотариусқа өтініш беру арқылы не мүлікті иеленуге іс жүзінде кіру арқылы ресімделеді; іс жүзінде қабылдаған кезде мұрагер, өзгеше дәлелденбесе, мұраны қабылдаған деп есептеледі (ҚР АК 1072-1-бабының 1, 2-тармақтары). Ашылу орны — мұра қалдырушының соңғы тұрған жері, ал ол белгісіз болса — мүліктің немесе оның негізгі бөлігінің орналасқан жері (ҚР АК 1043-бабы). Осыдан практикалық қорытынды шығады: талап арызға дейін мерзімді өткізіп алу себептері туралы және өсиетті куәландыру туралы құжаттарды жинаған жөн — олар соттың нақты нені тексеретінін көрсетеді.

Bonafacto-да кезеңнің құны жұмыс басталғанға дейін шартта бекітіледі, сондықтан құжаттарды дайындауды және талап арыздың өзін дәйекті түрде жоспарлауға болады. Егер мерзім өткізіліп алынса, мұраны қалпына келтіру туралы мәселе өсиеттің жарамдылығы туралы даудан бөлек шешіледі: бұл әртүрлі талаптар және әрқайсысы өз дәлелдемелік базасын талап етеді. Мұндай істерде мұра туралы дау жазбаша дәлелдемелерге, ал куәгерлердің түсініктемелеріне емес, сүйенеді.

Типтік қателер мен құжаттар: мұра туралы талап арыз алдындағы бақылау тізімі

Талап арыз берудің алдында үш нәрсе тексеріледі: құқық туралы дау бар ма, соттылық дұрыс таңдалды ма және құжаттардың толық жиынтығы жиналды ма. Егер дау болмаса, ал тек фактіні растау қажет болса, өтініш ерекше іс жүргізу тәртібінде қаралады — онда талап арыз нысаны қажет емес. Рәсімді таңдаудағы қате уақытты жоғалтуға әкеп соғады: сот өтінішті тараптар арасындағы дауды шешуге арналмаған қағидалар бойынша қарайды. Соттылық жауапкердің тұрғылықты жері бойынша айқындалады (ҚР АІЖК 29-бабының 1-бөлігі), ал жылжымайтын мүлікке құқықтар туралы талап арыздар бойынша — оның орналасқан жері бойынша (ҚР АІЖК 31-бабының 1-бөлігі).

Құжаттар жиынтығы алдын ала дайындалады, өйткені қағаздардың бір бөлігін нотариус, ал бір бөлігін тіркеуші органдар береді. Заң бойынша мұрагерлік кезінде туыстық және мұрагерлер шеңбері расталады, өсиет кезінде — оның мазмұны мен жарамдылығы. Bonafacto заңгерлері алдымен құжаттарды зерделейді, содан кейін ғана перспективаларды бағалайды, сондықтан талап арызға нотариустың әрекетті жасаудан жазбаша бас тартуы қоса беріледі — ол соттан тыс жолдың сарқылғанын тіркейді.

  • Қайтыс болу туралы куәлік: мұрагерліктің ашылуын және мерзімдердің есептелу күнін растайды.
  • Туыстық туралы құжаттар: неке, туу туралы куәліктер, кезекті растайтын өзге де актілер.
  • Құқық белгілейтін құжаттар мен техникалық паспорт: мүліктің мұра қалдырушыға тиесілілігін дәлелдейді.
  • Құқықтық кадастр мәліметтері: жер учаскесін және онда орналасқан объектілерді сипаттайды.
  • Мұра қалдырушының соңғы тұрғылықты жері туралы анықтама: мұрагерліктің ашылу орнын айқындайды.
  • Өсиет: өкім болған кезде қоса беріледі, оның ішінде ол дауланып жатқан жағдайда да.
  • Нотариустың жазбаша бас тартуы: құқықты соттан тыс ресімдеу мүмкін еместігін тіркейді.
  • Нақты қабылдау дәлелдемелері: түбіртектер, шарттар, мүлікті иелену туралы өзге де құжаттар.

Типтік қателердің қатарында — дау болған кезде өтінішті ерекше іс жүргізу тәртібінде беру, қатысушылар шеңберінің дұрыс айқындалмауы, мүлікті бағалаудың болмауы және нотариустың бас тартуына шағымдану мерзімінің өткізіліп алынуы. Бағалау талаптар мен мемлекеттік бажды есептеу үшін қажет, ал екінші мұрагерді немесе мүдделі тұлғаны көрсетпеу шешімнің оның құқықтарына қатысты болмауына әкеп соғады. Шағымдану мерзімі бас тартуды алған кезден бастап есептеледі, сондықтан құжатты тапсыру күнін тіркеп қою керек.

Өтінішке міндетті пакеттен басқа нені қосу керек

Қосымша қағаздар нотариус растай алмаған мән-жайларды жабады. Егер мұрагерлікті қабылдау фактісі мәлімделсе, өтінішке мұрагердің мүлікке қатысты әрекеттері туралы құжаттар қоса беріледі: күтіп-ұстау ақысын төлеу, жөндеу, күзету, мұра қалдырушының қарыздарын өтеу. Өсиет дауланған кезде оны жасау, қол қою және куәландыру тәртібінің бұзылғаны туралы дәлелдемелер қажет — оларсыз дәйектер негізсіз болып қалады.

Талаптардың есебі мен мемлекеттік бажды төлеу туралы түбіртек бөлек дайындалады: сот шығыстары мемлекеттік баждан және іс жүргізуге байланысты шығындардан тұрады (ҚР АІЖК 102-бабы). Оқиғалар хронологиясы бойынша жазбаша түсініктемелерді де қосу пайдалы — олар сотқа қайтыс болу, нотариусқа жүгіну және мұрагердің нақты әрекеттері күндерін байланыстыруға көмектеседі. Егер негіз заң бойынша мұрагерлік болса, түсініктемелерге туыстық туралы құжаттар қосылады, сонда сот мұрагердің шақырылатын тұлғалар шеңберіне қалай кіретінін көреді.

Практикалық кеңес: берудің алдында әрбір құжатты ол растайтын мән-жаймен салыстырып тексеріңіз, — талапқа байланыстырылмаған артық қағаз істің көлемін ғана ұлғайтады, ал жетіспейтіні отырыста анықталады.

Нотариус жанындағы кедергі және оны еңсерудің сот жолы
Нотариусқа не кедергі келтіреді Сот нені анықтайды Мұрагер үшін нәтиже
Мұрагерлер арасындағы үлестер немесе мүлік құрамы туралы дау Мұрагерлердің қайсысының мүлікке құқығы бар екенін және үлестерді анықтайды Құқықтар сот шешімімен бекітіледі
Заңды фактілер (туыстық, мұраны қабылдау, ашылу орны) расталмаған Заңдық маңызы бар фактіні анықтайды Анықталған факті — нотариустың куәлік беруіне негіз
Объект мұра қалдырушының тірі кезінде ресімделмеген Нақты затқа меншік құқығын таниды Шешім құқықты тіркеуге негіз болады
Өсиетке дау айтылады Өсиеттің жарамдылығын және міндетті мұрагерлердің құқықтарын тексереді Өсиет жарамсыз деп танылады немесе сақталады
Мұрагерлер мүлікті бөлу туралы келісімге келмеген Үлестерді және заттарды бөлу тәсілін анықтайды Зат бір мұрагерге беріледі, қалғандарына — өтемақы

Сотқа жүгінудің алдында нені ескеру қажет

Сот нотариус құқық туралы дауға немесе расталмаған фактіге тап болған кезде қосылады: мұндай кедергі болмаса, мұрагерлік істі нотариус жүргізеді. Іс жүргізу түрін — талап қою немесе ерекше іс жүргізу — нотариустың бас тарту себебі айқындайды, сондықтан оған жүгіну тәртібі де, дәлелдеу құрамы да тәуелді.

Істің соттылығы да, нәтиже де құжаттардың сапасына байланысты: расталған мұраның ашылу орны, мүлік құрамы және туыстық қатынас өтініштің қайда берілетінін және нені дәлелдеуге тура келетінін айқындайды. Нотариустың жазбаша бас тартуынан бастаған жөн — бұл мұрагерлер арасында құқық туралы дау бар-жоғын тексерудің бастапқы нүктесі.

Тақырып бойынша қызметтер

Сотта өкілдік ету Отбасылық заңгер Жылжымайтын мүлік жөніндегі заңгер

FAQ

Сұрақтар мен жауаптар

Сұрағыңызды таппадыңыз ба? Тікелей қойыңыз — WhatsApp арқылы жауап береміз.

Сұрақ қою
Мұрагерлік дауларды нотариус емес, сот қашан қарайды?

Нотариус куәлік бере алмайтын жерде сот іске қосылады: мұрагерлер арасында мұрагерлік туралы дау болса, өсиет дауласса немесе заңды фактілер расталмаса. Мүлік құрамы, мұрагерлер шеңбері және мұрагерлікті қабылдау күмән туғызбайынша, істі нотариус жүргізеді. Құқық туралы келіспеушілік пайда болған бойда нотариаттық рәсім тоқтатылады және құқықтарды тек сот тәртібімен бекітуге болады.

Мұрагерлікті қабылдау фактісін анықтаудың меншік құқығын тану туралы талап арыздан айырмашылығы неде?

Қабылдау фактісін анықтау адамның қайтыс болған адамның мүлігін іс жүзінде иеленіп алғанын, бірақ құжаттарды уақытында рәсімдемегенін растайды және құқық туралы дауға емес, заңды фактілерді анықтауға жатады. Меншік құқығын сот арқылы тану объект мұра қалдырушының тірі кезінде рәсімделмеген жағдайда қажет және іс талап арыз жүргізу ережелері бойынша жүреді. Олардың арасындағы шекара даудың болуымен анықталады: егер басқа мұрагер құқықты дауласа, талап арыз қаралады.

Мұрагерлікті қабылдау фактісін анықтау туралы өтінішті қайда беру керек?

Егер ешкім сол мүлікке талап білдірмесе, өтініш өтініш берушінің тұрғылықты жері бойынша беріледі. Талап арыз мұрагерлік ашылған жер немесе жылжымайтын мүлік орналасқан жер бойынша аудандық сотқа жіберіледі. Екінші талапкердің пайда болуы істі басқа форматқа ауыстырады, сондықтан қатысушылар шеңбері алдын ала тексеріледі.

Мұрагерлікті іс жүзінде қабылдауды растау үшін қандай құжаттарды жинау керек?

Мұра қалдырушының қайтыс болуы туралы куәлік, туыстық туралы құжаттар, нотариустың жазбаша бас тартуы және иеленуді растау қажет: коммуналдық қызметтер, салықтар, қарыздар бойынша төлем түбіртектері, жөндеу және күзет туралы шарттар, тұрғылықты жері туралы анықтамалар. Оларға мүлікке құқық белгілейтін құжаттар, техникалық паспорт және құқықтық кадастр мәліметтері қосылады. Жиі кездесетін қате — нотариустың бас тартуын және туыстық туралы құжаттарды ғана әкеліп, иелену жөніндегі әрекеттердің өзін көрсетпеу.

Фактіні анықтау шеңберінде бірден меншік құқығын тануға бола ма?

Жоқ, ерекше іс жүргізуде сот мүліктің тиесілілігі туралы мәселені шешпей, тек фактіні растайды. Мұндай іс шеңберінде меншік құқығын тануды сұрау — қате: бұл мәселе талап арыз арқылы шешіледі. Анықталған факт нотариустың мұрагерлік құқығына куәлік беруіне негіз болады.

Мұрагерлікке меншік құқығын тану туралы талап арыз бойынша жауапкер кім болады?

Жауапкерлер шеңбері жағдайға байланысты: өз бетінше салынған құрылыс және құқығы тіркелмеген жер учаскесі бойынша бұл жергілікті атқарушы орган, нотариаттық рәсімделмеген мүлік бойынша — объектіге құқық білдіретін басқа тұлғалар. Сот мүлікті қабылдау, объектінің мұра қалдырушыға тиесілілігі және құқық туралы даудың жоқтығы расталса, меншік құқығын таниды. Шешім құқықты тіркеуге негіз болады.

WhatsApp Қоңырау шалу
WhatsApp-қа жазу