+7 778 325 44 44

Отбасы және балалар

Мұрагерлік мерзімін қалпына келтіру: мүлікке құқықты қалай қайтаруға болады

Қазақстанда мұрагерлік мерзімін қалпына келтіру тек сот арқылы мүмкін: нотариус өткізіп алған мерзімді қалпына келтірмейді, ал басқа мұрагерлердің келісімі сот шешімін алмастырмайды. Негіздерді, дәлелдемелерді және іс-қимыл тәртібін талдаймыз.

Мұрагерлікті қабылдаудың өткізіп алынған мерзімін қалпына келтіру

Мұрагерлік мерзімін қалпына келтіру туралы мәселеге әдетте мынадай жағдай анықталғаннан кейін келеді: мүлікті қабылдауға берілген алты ай өтіп кеткен, ал куәлікті басқа біреу алып қойған. Мұрагер бұл туралы нотариустан, кадастрлық мәліметтерден немесе туыстарынан біледі — және мынадай таңдау алдында қалады: жоғалтумен келісу немесе сотта мерзімді өткізіп алу себептерінің дәлелді болғанын дәлелдеу.

Әрі қарай — сот қандай негіздерді дәлелді деп танитыны және оларды қандай құжаттармен растайтыны, кімнің талап арызбен жүгінуге құқығы бар екені және мерзімді өткізіп алу себептері жойылғаннан кейін қандай мерзімде жүгінуге болатыны туралы. Бөлек — басқа мұрагерлердің процестегі рөлі және сот шешімінен кейін бұрын берілген куәліктердің тағдыры туралы. Сондай-ақ қалпына келтіруге жатпайтын мерзімдер туралы: перспективаны салқын бағалау үміттен де маңыздырақ.

Мұраны қабылдау мерзімі өткізіліп кетті: мұрагер қашан кезектен шығады

Мұрагер, егер нотариусқа мұраны қабылдау туралы өтініш бермесе және мүлікті қабылдағанын растайтын нақты әрекеттерді заңда белгіленген кезеңде жасамаса, рәсімнен шығады. ҚР Азаматтық кодексіне сәйкес мұраға құқық мұра ашылған жердегі нотариус арқылы жүзеге асырылады: қабылдау туралы өтініш не мұраға құқық туралы куәлік беру туралы өтініш беріледі. Өтінішсіз және мүлікті иеленуге нақты кіріспестен, туыстықтың өзі немесе өсиетте аталу мүлікке құқықты сақтамайды. Мұндай жағдайда мұраны қабылдау мерзімін қалпына келтіру мүлікті қайтарудың жалғыз жолына айналады — және сіздің ұстанымыңызды нақты ненің растайтынын бағалаудан бастау керек.

Мерзім мұра ашылған күннен, яғни мұра қалдырушы қайтыс болған күннен бастап есептеледі — мұрагер өлім туралы білген немесе нотариуспен хат алмасуды бастаған сәттен емес. Құқығы кейінірек туындайтын адамдар үшін бастапқы нүкте олар мұрагерлік негіздерінің бар екенін білген немесе білуге тиіс болған күн болуы мүмкін. Практикалық кеңес: мерзімді өткізіліп кетті деп есептемес бұрын, мерзім ағымының басталуын байланыстыратын күнді құжатпен тіркеңіз — оған есептеу де, соттағы дәйектеме де байланысты.

Мұрагерлік мерзімін қалпына келтіру: сот шешімі қандай мүмкіндік береді

Сот шешімі мұрагердің құқықтық жағдайын өзгертеді — бірақ ол нақты нені сұрағанына байланысты әртүрлі болады. Егер адам мұраны қабылдау жөніндегі әрекеттерді жасап қойған, бірақ нотариусқа мерзімінде жүгінбеген болса, сот ресімдеу мерзімін ұзартады: құқық бұрын туындаған, ал шешім құжатты рәсімдеуге кедергіні жояды.

Ал егер адам мұрагерлер шеңберіне кірмеген, мүлікті қабылдамаған және үлес алмаған болса, сот арқылы құқықты тану құқықтың өзін растауды білдіреді, содан кейін ресімдеуге жол ашылады. Нотариус өткізіп алынған мерзімді қалпына келтірмейді және мұрагерлердің жазбаша келісімі бойынша мүлікті қабылдамайды: Қазақстанда соттан тыс тәртіп жоқ.

Мүлікті нотариус арқылы рәсімдеу

Екі жағдайда да мүлік мұра ашылған жердегі нотариус арқылы заңды күшіне енген сот шешімінің негізінде ресімделеді, содан кейін мұраға құқық туралы куәлік беріледі. Мұраға құқықты қалпына келтіру мұрагерге мынаны береді:

  • мүлікті қабылдап қойған, бірақ ресімдемеген мұрагер үшін мерзімді ұзарту;
  • мұрагерлер шеңберіне іс жүзінде кірмеген адам үшін мұраға құқықты тану;
  • мұралық мүліктегі үлесті растау;
  • нотариусқа жүгінуге және мұраға құқық туралы куәлік алуға негіз;
  • мұраға алынған мүлікке құқықты тіркеу кезіндегі кедергілерді жою.

Талап арыздағы талаптардың тұжырымы жағдайға қарай таңдалады: соттың қарар бөлігінде нені көрсететіні соған байланысты.

Мұраны қабылдау мерзімін қалпына келтіру: сот дәлелді деп танитын негіздер

Мұраны қабылдау мерзімін қалпына келтіру үшін дәлелді себептер — бұл мұрагерге белгіленген кезеңде нотариусқа өтініш беруге объективті түрде кедергі келтірген мән-жайлар. Сот оларды мұрагердің өмір жағдайларына сүйене отырып, ішкі сенімі бойынша бағалайды және себептің мерзім біткен немесе мұра ашылған күнмен байланысын тексереді. Азаматтық іс жүргізу заңнамасында мұндай мән-жайлардың тізбесі жабық емес, сондықтан бағдар ретінде формалды тізім емес, мұрагердің нақты жағдайы алынады.

Сот мұрагер мұра қалдырушының қайтыс болғанын білмеген және білуге тиіс болмаған себептерді дәлелді деп таниды. Мұрагер бөлек тұрып, байланыс ұстамаған жағдайда мұраның ашылуы туралы мәліметтердің болмауы ескеріледі. Ауыр ауру, ұзақ емделу немесе науқас туысқа күтім жасау өтініш беруге болатын кезеңге қатысты бағаланады, ал іссапар немесе ұзақ сапар — егер ол уақтылы жүгінуге кедергі келтірсе. Bonafacto заңгерлері мұндай істерді талдау кезінде хронологиядан бастайды: мерзімнің әр айында мұрагермен не болғанын анықтайды.

Мұрагердің сотқа берген өтінішінде сілтеме жасайтын мән-жайлары:

  • мұрагердің мұра қалдырушының қайтыс болғанын білмеуі және бұл туралы білуге міндетті болмауы
  • бөлек тұрған кезде мұраның ашылуы туралы мәліметтердің болмауы
  • мұрагердің өзінің ауыр ауруы немесе ұзақ емделуі
  • іссапар, ұзақ сапар немесе басқа елді мекенде жұмыс істеу
  • құжаттармен расталған ауыр науқас туысқа күтім жасау
  • нотариусқа жүгінуге объективті кедергілер: дүлей зілзалалар, шығуға шектеулер, қайтыс болу туралы хабарламаның болмауы

Әр себеп құжаттармен расталуы керек — әйтпесе ол сөз ғана болып қалады: емделу туралы анықтама, іссапар туралы бұйрық, басқа мекенжайда тіркелу туралы куәлік. Оларды талап арыз беруге дейін жинаған дұрыс — құжаттарды кейіннен қалпына келтіру сақтап қалғаннан қиынырақ.

Мұрагерлікке кіру мерзімін өткізіп алуды қалпына келтіру: алты ай және есептің бастапқы нүктесі

Мұрагерлікке кіру мерзімі мұраның ашылу күнінен — мұра қалдырушының қайтыс болған күнінен не азаматты қайтыс болды деп жариялау туралы сот шешімі күшіне енген күннен бастап есептеледі. Жалпы ереже бойынша ол алты айға созылады; осы кезеңде мұрагер мұраның ашылу орны бойынша нотариусқа қабылдау туралы өтінішпен жүгінеді. Мерзімнің аяқталу күні — алты айлық кезеңнің тиісті айының соңғы күні. Мұраны сотсыз қабылдау мүмкіндігі осы күнге байланысты.

Мұраны қабылдау мерзімін қалпына келтіру үшін сотқа жүгіну мұрагер алты ай ішінде нотариусқа жүгінбеген және мұраны нақты қабылдау туралы әрекеттер жасамаған жағдайда қажет. Мерзімді өткізіп алудың дәлелді себептерін сот істің мән-жайы бойынша бағалайды — мұндай себептердің тізбесін жеке қарастырамыз. Қалған мерзімде мұраны қабылдауға үлгермеген мұрагерлік транзмиссия тәртібімен мұрагер үшін сот мерзімді мұрагер өз құқығы туралы білген күннен бастап алты ай шегінде қалпына келтіре алады.

  • Мұраның ашылу күнін анықтаңыз — мұра қалдырушының қайтыс болған күні немесе оны қайтыс болды деп жариялау туралы сот шешімі күшіне енген күн.
  • Осы күннен бастап алты айды есептеңіз — бұл нотариусқа жүгінудің жалпы мерзімі.
  • Құқықтың мұрагерлік транзмиссия тәртібімен өтпегенін тексеріңіз: онда қалған мерзім бірінші мұрагердің қайтыс болған күнінен бастап есептеледі.
  • Өз құқығыңыз туралы білген сәтті анықтаңыз — қалпына келтіру үшін алты айлық кезең содан бастап есептеледі.
  • Осы күндерді ағымдағы күнмен салыстырыңыз: егер мерзім өтіп кетсе, мәселе тек сотта шешіледі — Bonafacto заңгерлері алғашқы кеңесте есептеуді тексеруге көмектеседі.
  • Мұраны нақты қабылдағаныңызды куәландыратын әрекеттер жасамағаныңызға көз жеткізіңіз, әйтпесе мәселе фактіні растау туралы қойылады.

Мұрагерлік мерзімін сотқа дейін қалпына келтіру: іс-қимыл тәртібі және құжаттарды жинау

Сотқа жүгінер алдында мұрагерге құжаттық базаны жинау қажет: онсыз мерзімді қалпына келтіру туралы өтініш түсініктемелер жиынтығы болып қалады. Жұмыс кезең-кезеңімен жүреді — мұраның ашылу күнінен бастап өткізіп алу себебі жойылған сәтті тіркеуге дейін. Төменде талап арыз беруге дейін өтуге тұрарлық реттілік келтірілген.

Алдымен мұраның ашылу күнін анықтаңыз: қабылдау мерзімі осы күннен бастап есептеледі. Содан кейін мұрагер мүлікті іс жүзінде қабылдағанын куәландыратын әрекеттерді жасамағанын тексеріңіз. Егер мұндай әрекеттер болса, күн тәртібінде мерзімді қалпына келтіру емес, қабылдау фактісін растау тұр — бұл әртүрлі талаптар және әртүрлі дәлелдемелер жиынтығы.

Одан әрі нотариустан мұрагерлік іс және берілген куәліктер туралы мәліметтерді сұратыңыз. Бұл деректер істің ашылып-ашылмағанын, қай мұрагердің құжаттарды алғанын және қандай мүлікке алғанын көрсетеді. Қағаздарды хронологиялық тәртіппен жинаңыз: туыстық және қайтыс болу туралы куәліктер, медициналық және қызметтік құжаттар, хат-хабар — осылайша өткізіп алу себебі мен мұрагер әрекет жасай алмаған кезең арасындағы байланыс көрінеді.

Өткізіп алу себептері жойылған күнді бөлек тіркеңіз. Сотқа жүгінуге арналған алты ай дәл осы күннен бастап есептеледі (ҚР АК-нің 1072-3-бабы) — бұл мерзім дербес және растауды талап етеді. Bonafacto-да алдымен құжаттарды зерттеп, содан кейін ғана перспективаларды бағалайды, сондықтан бірінші кездесуге жиналғанын толық әкелген жөн.

  • мұра қалдырушының қайтыс болуы туралы куәлік — мұраның ашылу күні;
  • туыстық туралы құжаттар — мұрагер мәртебесін растау;
  • нотариустың мұрагерлік іс және берілген куәліктер туралы мәліметтері;
  • өткізіп алу кезеңіндегі медициналық, қызметтік, процестік құжаттар;
  • өткізіп алу себебі жойылған күннің жазбаша растаулары.

Егер құжаттардың бір бөлігі қолжетімсіз болса, Bonafacto заңгерлері мұрагерлікті қабылдау мерзімін артық айналымсыз қалпына келтіру үшін қандай сұрауларды және қандай тәртіппен жіберуге болатынын айтады. Хронологияны тағы бір рет тексеріңіз: күндердегі олқылықтар — дәлелдемелерді бағалау кезінде бірінші көз жіберетін нәрсе.

Мұраны қабылдау мерзімін қалпына келтіру: дәлелді себептерді растайтын дәлелдемелер

Дәлелді себептер мұрагер құқықтары туралы мәлімдеуге тиіс болған кезеңге күндері бойынша байланыстырылған жазбаша құжаттармен расталады. Сот дәлелдемелерді осы кезеңмен байланыста бағалайды: кедергінің дәл сол кезде болғаны маңызды. Осыдан практикалық салдар туындайды — құжаттардағы хронология олардың санынан маңыздырақ.

Медициналық құжаттар ауруды, ауруханаға жатқызуды, емделуді немесе ауыр науқас туысқа күтім жасауды растайды. Іссапар туралы анықтама, сапарға шығу туралы бұйрық, жол жүру құжаттары мұра ашылған жерде болмағанын түсіндіреді. Хат-хабар мен куәлардың айғақтары мұрагер мұра қалдырушының қайтыс болғанын білмегенін және білуге тиіс болмағанын анықтауға көмектеседі.

Тұрғылықты жері мен тіркелуі туралы құжаттар, туыстықты растау мұра қалдырушымен байланысты көрсетеді және мұраның ашылуы туралы неге кейінірек білінгенін түсіндіреді. Мұраны іс жүзінде қабылдау бөлек дәлелденеді: белгіленген кезең шегінде мүлікті иелену, пайдалану және күтіп ұстау жөніндегі әрекеттермен. Мұраны қабылдаудың өткізіп алынған мерзімін қалпына келтіру үшін мұндай құжаттар жиынтығы алдын ала — талап арыз берілгенге дейін, ал сот талқылауы барысында емес — дайындалады.

Өтінішке мыналар қоса беріледі:

  • Медициналық құжаттар: мұрагердің денсаулық жағдайы туралы ауруды немесе ауруханаға жатқызуды растайтын анықтамалар мен үзінділер.
  • Сапар туралы құжаттар: іссапар туралы анықтама, бұйрық, жол билеттері — мұра ашылған жерде болмағанын растайды.
  • Туыстықты және тұрғылықты жерді растау: тіркелу туралы құжаттар, туыстық туралы куәліктер — мұра қалдырушының қайтыс болғаны туралы қашан және неге білінгенін түсіндіреді.
  • Іс жүзінде қабылдау дәлелдемелері: белгіленген кезең шегінде мүлікті иелену, пайдалану және күтіп ұстау туралы құжаттар.

Өткізіп алынған мерзім — үкім емес, бірақ сот оны жанашырлық бойынша емес, құжаттар бойынша қалпына келтіреді: әрбір дәлелді негіз жазбаша расталып, есептеу басталатын күнмен байланыстырылуға тиіс. Анна Кульжемиева

Дулат Абенов

Мұрагерлік құқығын қалпына келтіру: кім жүгіне алады және қандай тәртіппен

Заң бойынша және өсиет бойынша мұрагерлер, сондай-ақ мұрагер талап арыз бергеннен кейін қайтыс болса, олардың құқық мирасқорлары жүгінуге құқылы. Өтініш ҚР АК -нің 1072-3-бабына сәйкес, мерзімді өткізіп жіберу себептері жойылғаннан кейін алты ай ішінде беріледі.

Дау басқа мұрагерлердің мүдделеріне қатысты болғандықтан және мүлікке құқықты тану туралы талапты қамтитындықтан, іс талап тәртібімен қаралады. Жауапкерлер ретінде мүлікті қабылдаған мұрагерлер, ал олар болмаған жағдайда — коммуналдық мүлікті басқару жөніндегі уәкілетті орган әрекет етеді. Талап арыз жауапкердің тұрғылықты жері бойынша сотқа беріледі (ҚР АІЖК-нің 29-бабы 1-бөлігі) — бұл жалпы ереже, құжаттарды қайда беру керектігі осыған байланысты.

Мұрагерлікті сот арқылы қалпына келтіру талап арызда мерзімді өткізіп жіберу мән-жайларын, дәлелді себептердің дәлелдемелерін және мұрагерлік құқығын тану туралы талапты көрсетуді талап етеді. Іске мұрагерлік ісін жүргізіп отырған нотариус және мүдделі тұлғалар тартылады. Сот шешімі құқықты құқықтық кадастрда тіркеу үшін негіз болады.

Жүгіну тәртібі мынадай қадамдарды қамтиды:

  • Мұрагерлердің құрамын және құқық туралы даудың бар-жоғын анықтау.
  • Үлесті есептей отырып және жауапкерлерді көрсете отырып, талап арыз дайындау.
  • Талап арызды жауапкердің тұрғылықты жері бойынша аудандық сотқа беру.
  • Нотариусты және мүдделі тұлғаларды іске қатысуға тарту.
  • Мерзімді өткізіп жіберу себептерінің дәлелділігін және олардың жойылған күнін дәлелдеу.
  • Сот шешімін алу және мұрагерлік құқығын тіркеу.

Bonafacto заңгерлері осы кезеңде талап арыз берілгенге дейін соттылықты және жауапкерлердің құрамын тексереді: талап арыздың адресатындағы қате жоғалған уақытқа әкеп соғады, ал мұрагердің уақыты онсыз да аз.

Сот арқылы мұрагерлік мерзімін қалпына келтіру: талап арыз қалай көрінеді және онда не дәлелденеді

Талап арыз жауапкердің тұрғылықты жері бойынша не жылжымайтын мүлік орналасқан жер бойынша аудандық сотқа беріледі (ҚР АІЖК 29-бабының 1-бөлігі, 31-бабының 1-бөлігі). Мәні — мұраға құқық туралы дау, ал ескіру мерзімін ұзартуды талап ету емес. Негіздеме — өткізіп алудың дәлелді себептері: мұраның ашылуы туралы білмеу, ауыр ауру, іссапар, мұра қалдырушымен байланыстың жоғалуы. Қазақстанда белгіленген мерзім өткеннен кейін қалған мұрагерлердің жазбаша келісімімен мұраны қабылдаудың соттан тыс тәртібі жоқ, нотариус оны қалпына келтірмейді.

Талап арызда екі байланысты талап бар: мұраға кіру мерзімін қалпына келтіру және мұралық мүлікке құқықты тану — сот үлесті айқындамайынша, ұзартудың өзі мүлікпен қамтамасыз етпейді. Мұраның құрамы құжаттар бойынша сипатталады, ал тізімнің толықтығы шешімге ненің кіретініне байланысты:

  • Жылжымайтын мүлік: пәтер, тұрғын үй, жер учаскесі — құқық белгілейтін құжаттардың деректері және тізілімнен алынған мәліметтер бойынша.
  • Көлік: тіркеу куәлігіндегі маркасы, моделі, сәйкестендіру деректері.
  • Ақша және үлестер: банктердегі салымдар, серіктестіктің жарғылық капиталындағы үлес — шот деректемелері немесе серіктестік туралы мәліметтермен.

Тізімде өткізіп жіберілген мүлік мәлімделген талаптардан тыс қалады — талап арызды бірінші отырысқа дейін толықтырған шешімнен кейін толықтырғаннан оңай.

Мұраны қабылдау мерзімін қалпына келтіру: негіздер мен растайтын құжаттар кестесі

Сот мерзімді мұрагер дәлелді себеппен өткізіп алса және мұны құжаттармен растаса, оны қалпына келтіреді. Жазбаша растау болмаса, себеп тек тараптың түсіндірмесі болып қалады. Басқа мұрагерлердің келісімі немесе қарсылығы дау болуына ғана әсер етеді, бірақ сот шешімін алмастырмайды.

Құжаттарды және мұраның ашылу күнін тексеру

Жағдайды тізіммен салыстырып, қандай құжаттардың бар екенін және қандайларын алу қажет екенін тексеріңіз: медициналық, қызметтік, процестік. Мұрагер мұраның ашылуы туралы қашан білгенін бөлек тексеріңіз, өйткені бұл да растауды талап ететін дербес мән-жай.

Негіздер мен растайтын құжаттар
Негіз Нені растайды Құжат
Ауыр ауру, емделу Мұрагер әрекеттерді жасай алмады Медициналық құжаттар, үзінділер
Қызметтік іссапар, вахта Мұра ашылатын жерде болмауы Жұмыс берушінің анықтамасы, бұйрық
Шектеулі байланыс Уақтылы жүгіну мүмкін болмауы Жергілікті атқарушы органның анықтамасы
Мұра қалдырушының қайтыс болғанын білмеу Мұрагер білген сәт Куәліктер, хат-хабар, анықтамалар
Басқа іске қатысу Мерзім кезеңіндегі бос еместік Процестік құжаттар

Тізім анықтамалық: дәлелдемелердің қатыстылығы мен жеткіліктілігін сот нақты іс бойынша бағалайды.

Мұрагерлік мерзімін қалпына келтіру: процеске қатысушылар мен олардың рөлдерінің кестесі

Сот мұрагерлікке кіру мерзімін қалпына келтіру туралы шешім құқықтары мен міндеттеріне қатысты тұлғалар шеңберін айқындайды. Талапты мерзімін өткізіп алған мұрагер мәлімдейді, жауапкерлер ретінде мүлікті қабылдап қойған мұрагерлер тартылады. Нотариус пен тіркеуші орган мүдделі тұлғалар ретінде тартылады: олардың әрекеттері қалыптасқан құқықтық жағдайды көрсетеді.

Өтініш беруші өзіне үлеске құқықты тануды және бұрын берілген құжаттарды қайта қарауды сұрайды. Бұрын берілген мұрагерлік құқығына куәліктер бұл ретте жарамсыз деп танылады — қандай жазбалар мен тіркеулерге қатысты болатынын қатысушылар іс жүргізу барысында анықтайды.

Кесте іске кімнің қатысатынын және әрқайсысының қызметі қандай екенін көрсетеді, — осылайша талаптар кімге қойылатыны және сот кімді іс жүргізуге тартатыны алдын ала көрінеді.

Мерзімді қалпына келтіру туралы іске қатысушылар
Қатысушы Процестік жағдайы Істегі қызметі
Мерзімін өткізіп алған мұрагер Талапкер (өтініш беруші) Мерзімді өткізіп алудың дәлелді себебін дәлелдейді және мұрагерлік құқығын қалпына келтіруді сұрайды
Мұрагерлікті қабылдаған мұрагерлер Жауапкерлер Қарсылық білдіреді немесе келіседі; олардың үлестері қайта қаралуы мүмкін
Нотариус Мүдделі тұлға Куәліктердің берілгенін және мұрагерлік ісінің жүргізілгенін растайды
Жылжымайтын мүлікке құқықтарды тіркейтін орган Мүдделі тұлға Мүлікке тіркелген құқықтар туралы мәліметтерді көрсетеді
Өзге мүдделі тұлғалар Мүдделі тұлғалар Дербес талаптарды мәлімдейді не даудың мәні бойынша түсініктемелер береді

Қатысушылардың құрамын сот мерзімді қалпына келтіру кімнің құқықтарына қатысты екенін ескере отырып айқындайды.

Мұрагерлікке кіру мерзімін қалпына келтіру: шешім қабылданғанға дейін мүлікке не болады

Сот шешімі шыққанға дейін мұра қалдырушының мүлігі құқықтық белгісіздікте қалады. Нотариус өтініш берушіге мұрагерлік құқығы туралы куәлік беруге құқылы емес, бірақ уақытында жүгінген басқа мұрагерлердің ресімдеуін бөгей алмайды. Нақты қабылдау бөлінген кезең шегінде мүлікті иелену, пайдалану және күтіп ұстау арқылы дәлелденеді: егер әрекеттер расталса, мұрагер сотқа дейін де мұраны қабылдаған болып есептеледі.

Мұрагерлікке кіру мерзімін қалпына келтіруді тәуекелдерді бағалаудан бастаған жөн — процесс жүріп жатқанда мүлік басқа мұрагерлерге ресімделуі, үшінші тұлғаларға иеліктен шығарылуы, кепілмен немесе жалға берумен ауыртпалық салынуы мүмкін. Егер ешкім мұраны қабылдамаса және құқықтарын мәлімдемесе, мүлік иесіз қалады және мемлекетке өтеді. Бұл талаптардың құрамын өзгертеді: құқықты танудың орнына мүлікті бөтен иеленуден талап ету жеткілікті, ал мәмілелер болған жағдайда — оларды бөлек даулау қажет. Талап арызбен қатар қамтамасыз ету шараларын мәлімдеген жөн, әйтпесе шешім шыққан кезде дау нысаны болмауы мүмкін.

Сот шешіміне дейін мүлікке не болуы мүмкін:

  • Мүліктің уақытында жүгінген мұрагерлерге ресімделуі
  • Мүліктің мәмілелер бойынша үшінші тұлғаларға иеліктен шығарылуы
  • Кепілмен, жалға берумен немесе үшінші тұлғалардың өзге де құқықтарымен ауыртпалық салынуы
  • Мүліктің иесіз деп танылуы және мемлекетке өтуі
  • Талап арызбен бір мезгілде қамтамасыз ету шараларын мәлімдеу қажеттігі
  • Мерзім қалпына келтірілгенге дейін жасалған мәмілелерді даулау

Мұрагердің мерзімді қалпына келтіру кезіндегі типтік қателері

Ең қымбат қате — сотқа жүгінудің орнына басқа мұрагерлердің келісімін күту: соттан тыс қалпына келтіру тәртібі жоқ, ал келіссөздер шешімді алмастырмайды. Екінші қате — себептер жойылған сәттен бастап жүгінуге арналған алты айлық мерзімді өткізіп алу, өйткені ҚР АК-нің 1072-3-бабы бойынша, егер мұрагер өткізіп алу себебі жойылғаннан кейін алты ай ішінде сотқа жүгінген болса, ол қалпына келтіріледі. Бұл кезеңді өткізіп алу дәлелді себеп болған жағдайда да жолды жабады.

Одан әрі — талаптардың толық болмауы. Мұрагер тек мерзімді ұзартуды сұрайды, бірақ мүліктегі үлеске құқықты тану туралы мәлімдемейді, сонда шешім оған мұраны иеліктен шығаруға мүмкіндік бермейді. Нотариусты және тіркеуші органды тартпау да қауіпті: оларсыз құқықты рәсімдеу және тіркеу созылады. Құжаттарды өткізіп алудың нақты кезеңіне байланысты жинаған жөн, әйтпесе олар себепті растамайды.

Бөлек, мерзімді қалпына келтіруді нақты қабылдау фактісін растаумен шатастырады — бұл әртүрлі дәлелдемелері бар әртүрлі талаптар. Bonafacto заңгерлері істің перспективаларына адал баға береді, оның ішінде перспективалар аз болған жағдайда да.

Мұрагерлік трансмиссия және мерзімді қалпына келтіру: айырмашылығы неде

Мұрагерлік трансмиссия кезінде мұраны қабылдау құқығы мұрагердің мұрагеріне өтеді, ал ол үшін мерзім бірінші мұра қалдырушының қайтыс болған күнінен бастап есептеледі — бұл мерзімді өткізіп алумен бірдей емес. Осындай құқық өткен мұрагер қалған кезеңге кіреді, оны ұзартуды сұрамайды. Мұраны қабылдау мерзімін қалпына келтіру туралы мәселе алты айлық кезең аяқталғаннан кейін және мұрагер дәлелді себеппен өз құқықтары туралы мәлімдеуге үлгермеген жағдайда қойылады.

Аражікті мұрагер өз құқығы туралы білген сәтке қарай белгіленеді. Егер ол мұра қалдырушының қайтыс болғаны туралы немесе құқықтың өзіне өткені туралы мәліметтерді мерзім аяқталғанға дейін алса, сөз қалған кезең және нотариусқа өтініш беру туралы болып отыр. Мұндай сәт алты ай аяқталғаннан кейінгі уақытқа түссе, өткізіп алу себебінің дәлелділігі талқыланады.

Практикалық кеңес: құқық туралы белгілі болған күнді тіркеп қойыңыз — алты айлық кезең сол күннен бастап есептеледі. Хат жазысу, пошта хабарламалары, анықтамалар — осы сәтті құжатпен көрсетуге мүмкіндік беретін нәрселер жарайды.

Мұрагерлік мерзімін қалпына келтіру: соттан кейін не істеу керек

Сот шешімі күшіне енгеннен кейін заңды күші туралы белгі қойылған куәландырылған көшірмесін алыңыз. Ол мерзімнің сот шешімі бойынша қабылданғанын растайды және мұрагерлік істі жүргізіп отырған нотариусқа жүгінуге негіз болады. Нотариус шешімді, мұра қалдырушының қайтыс болғаны туралы деректерді және мүлік құрамын тексереді, содан кейін мұрагерлік құқығы туралы куәлікті ресімдейді. Егер дау тек мерзімді қалпына келтіруге қатысты болса, үлестерді қайта қарау талап етілмейді.

Құқықтарды тіркеу және кредиторлармен есеп айырысу

Содан кейін жылжымайтын мүлікке құқықтарды құқықтық кадастр және халыққа қызмет көрсету орталығы арқылы тіркеу жүргізіледі. Көлік құралдары бойынша мәліметтер әкімшілік полиция органдарына, жарғылық капиталдағы үлестер бойынша заңды тұлғалардың тіркеу деректеріне енгізіледі. Тіркеусіз мұрагер мүлікке билік ете алмайды, дегенмен оған құқық туындаған. Мұра қалдырушының кредиторларымен есеп айырысу қабылданған мүліктің құны шегінде жүргізіледі; осы құннан асатын жеке қарыздар мұрагерге ауыспайды.

  • Шешімнің көшірмесі: заңды күшіне енгені туралы белгі қойылған куәландырылған құжатты алу.
  • Нотариус: шешімді және мұра қалдырушының қайтыс болғаны туралы құжаттарды мұрагерлік іске тапсыру.
  • Куәлік: сот шешімінің негізінде мұрагерлік құқығын ресімдеу.
  • Жылжымайтын мүлік: құқықтарды құқықтық кадастр және халыққа қызмет көрсету орталығы арқылы тіркеу.
  • Көлік: мәліметтерді әкімшілік полиция органдарына енгізу.
  • Кредиторлар: есеп айырысуды қабылданған мүліктің құны шегінде жүргізу.

Дәлелді себепсіз өткізіп алынған мерзімді сот қалпына келтірмейді — бұл жағдайда мұрагер мүлікке құқығынан айырылады.

Тақырып бойынша қызметтер

Отбасылық заңгер Сотта өкілдік ету Жылжымайтын мүлік жөніндегі заңгер

FAQ

Сұрақтар мен жауаптар

Сұрағыңызды таппадыңыз ба? Тікелей қойыңыз — WhatsApp арқылы жауап береміз.

Сұрақ қою
Нотариус мұрагерлікті қабылдау мерзімін өткізіп алуды қалпына келтіре ала ма?

Жоқ, нотариус өткізіп алған мерзімді қалпына келтірмейді және мұрагерлердің жазбаша келісімі бойынша мүлікті қабылдамайды: Қазақстанда соттан тыс тәртіп жоқ. Мәселе тек сотта шешіледі. Шешім күшіне енгеннен кейін ресімдеу мұрагерлік ашылған жердегі нотариус арқылы жүргізіледі.

Сот мерзімді қалпына келтіру үшін қандай себептерді дәлелді деп таниды?

Нотариусқа өтінішті мерзімінде беруге объективті түрде кедергі келтірген мән-жайлар дәлелді деп есептеледі. Олардың қатарында: мұрагер мұрагер қалдырушының қайтыс болғанын білмеген және білуге тиіс болмаған, ауыр ауру немесе ұзақ емделу, іссапар немесе ұзақ сапар, ауыр науқас туысқа күтім жасау, дүлей зілзалалар және өтініш беруге кедергі келтіретін өзге де мән-жайлар. Әрбір себеп құжаттармен расталуы қажет.

Мұрагерлікті қабылдау мерзімі қай кезден бастап есептеледі?

Мерзім мұрагерлік ашылған күннен — мұрагер қалдырушының қайтыс болған күнінен бастап есептеледі, мұрагер қайтыс болғанын білген кезден емес. Егер азамат қайтыс болды деп жарияланса, бастапқы нүкте сот шешімі күшіне енген күн болады. Құқығы кейінірек туындайтын тұлғалар үшін мерзім олар мұрагерлік негіздері туралы білген немесе білуге тиіс болған кезден бастап есептелуі мүмкін.

Сотқа жүгінгенге дейін не істеу керек?

Алдымен мұрагерліктің ашылған күнін анықтаңыз және мүлікті нақты қабылдағанын куәландыратын әрекеттерді жасамағаныңызды тексеріңіз. Содан кейін нотариустан мұрагерлік іс және берілген куәліктер туралы мәліметтерді сұратыңыз. Құжаттарды хронологиялық тәртіппен жинаңыз және мерзімді өткізіп алу себептері жойылған күнді белгілеңіз — сотқа жүгіну мерзімі осы күннен бастап есептеледі.

Мерзімді қалпына келтіру туралы сот шешімі не береді?

Сот шешімі мұрагердің құқықтық жағдайын өзгертеді. Егер мүлік қабылданған, бірақ ресімделмеген болса, сот ресімдеу мерзімін ұзартады. Егер мұрагер мұрагерлер шеңберіне кірмеген және үлес алмаған болса, сот мұрагерлік құқығын таниды. Екі жағдайда да күшіне енген шешімнің негізінде нотариус мұрагерлік құқығы туралы куәлік береді.

Егер мұрагер мүлікті нақты қабылдау бойынша әрекеттерді жасап қойған болса, мерзімді қалпына келтіруге бола ма?

Мұндай жағдайда мерзімді қалпына келтіру емес, мұрагерлікті қабылдау фактісін растау мәселесі тұр — бұл әртүрлі талаптар және дәлелдемелердің әртүрлі жиынтығы. Егер мұрагер мүлікті иеленуге нақты кіріскен болса, өзгеше дәлелденбесе, ол мұрагерлікті қабылдаған деп танылады. Сонда сот мерзімді қалпына келтірмей, қабылдау фактісін анықтайды.

WhatsApp Қоңырау шалу
WhatsApp-қа жазу